Адлічаная студэнтка Наталля Маковік з 90-х здзівілася б, убачыўшы сябе цяпер. Яна перадала бізнэс па продажы замкаў у Чэхіі, які вяла 18 гадоў, зрабіла школу пра тое, як стаць арыстакратам, і трапіла на вокладку Forbes. Telegram-канал “Суполка” распавядае гісторыю беларускі, якая прайшла праз затрыманне і адлічэнне з універсітэта, і змагла стаць паспяховай у эміграцыі і цяпер вучыць гэтаму іншых.
У 1999 годзе Наталля Макавік жыла ў Беларусі і лічыла, што яе жыццё скончана. Пасля ўдзелу ў пратэстах яе збілі на вуліцы і пакінулі на ноч на Акрэсціна. Яе выключылі з ВНУ. Па словах Наталлі, не бралі нават ва прыбіральшчыцы: “Тады ў Беларусі такіх, як я, лічылі ізгоямі. Не было такой падтрымкі і салідарнасці, як цяпер. Мяне ненавідзеў увесь пад’езд”.
У такім стане ў 2000-м годзе Наталля з’ехала вучыцца ў маленькі чэшскі гарадок з іншымі беларускімі студэнтамі, якія пакінулі краіну па палітычных матывах. Жыла на стыпендыю ў 3000 крон (у 2000-м годзе — прыкладна 80 еўра, сярэдняя зарплата – 13 600 крон). Хапала на аплату інтэрната, харчаванне ў сталовай, трохі ежы — на другі тыдзень грошы заканчваліся.
Але аднойчы Наталля прачнулася ў інтэрнаце — і зразумела, што можа дыхаць і ў яе не баліць жывот. Страх паліцэйскіх і нервовы цік сышлі. Тады яна ўсвядоміла, у якім напружанні жыла ў Беларусі.
Панк, які купіў замак
Кожны год Наталля прыходзіць на месца, дзе ўпершыню зарадзілася ідэя займацца замкамі. У 1999-м годзе па запрашэнні чэшскіх журналістаў яна прыехала ў Прагу. Стаяла ля Пражскага граду, глядзела на чарапічныя дахі і марыла, як на пенсіі будзе жыць на гарышчы, як Карлсан. І тут яе спадарожнік запрасіў у госці ў замак – маўляў, яго сябар як раз яго купіў.
– Я кажу, як купіў замак? А ён хто, прынц або алігарх? Ён кажа, ды не, у яго панк-група свая. Я не разумею, як панк купіў замак? Таму што ён багаты панк? “Ды не, у нас за сімвалічную суму можна купіць. Ён сабе купіў, і вось уся сям’я цяпер чыніць гэты замак”. Я ж збіралася да сваіх 70 гадоў змагацца з дыктатурай, і раптам пачула такое. Значыць, замак можна купіць? І прадаць? Можна рамантаваць? Я таксама так хачу!
Прыніжаная беларускімі ўладамі Наталля вырашыла насуперак усяму стаць “каралевай” у замку.
Апошняя спроба, якая ўдалася
Праз сем гадоў яна арганізавала найбуйнейшае агенцтва VIPCastle, якое займаецца продажам гістарычнай нерухомасці. Першая здзелка – да гэтага самая запамінальная. На той час у яе паралельна быў бізнэс у турызме. Пяць гадоў Наталля спрабавала прадаваць замкі – зрабіла сайт, вазіла людзей на агляды. Але да ўгоды не даходзіла. Аднойчы муж паклікаў яе ў кафэ і завёў размову аб змене бізнесу.
– Кажа, слухай, давай які-небудзь рэстаран адкрыем, што ты з гэтымі замкамі? Ну не атрымліваецца нічога.
Наталля расплакалася, пагадзілася … і зрабіла апошнюю спробу. Дала аб’яву на Facebook аб продажы чарговага замка за 40 тыс. еўра. І ёй напісала карыстальніца сацсеткі. Аўкцыён быў праз два дні, а яна жыла за 5000 км. Таму прапанавала Наталлі купіць яго за яе.
Кошт вырас удвая – да 80 тысяч еўраў. З-за шэрагу бюракратычных і сямейных цяжкасцяў фармальна гаспадыняй замка стала Наталля – на цэлы год.
– Гэта была самая вар’яцкая, абсалютна ненармальная сітуацыя, калі я – гаспадыня замка! Тое, пра што я марыла, на мяне звалілася і трэба было перапісваць электрычнасць, наймаць вартаўніка, і арганізаваць рэканструкцыю. А гаспадыня, сапраўдная гаспадыня, яна таксама перажывала, бо яна ж мне ўсё аддала. Яна баялася. Я разумела гэта. Але я сказала — ведаеце, я не буду вас падманваць, – распавяла Наталля.
7 гадоў на адну здзелку
Так прайшлі наступныя 18 гадоў. “Я сябе бачыла не як рыэлтара, а як чалавека, які ратуе архітэктурную спадчыну Еўропы і падбірае для замкаў, палацаў, крэпасцяў, бровараў інвестараў адказных, якія сапраўды будуць клапаціцца аб іх. У мяне была місія”, — распавяла Наталля.
Яна апісвала не толькі стан замка, колькасць плошчаў і вокнаў, але і працавала ў архівах, шукала гісторыю замка і падбірала яго па архетыпу чалавека: “Я разумела, для каго гэта, які гэта павінен быць чалавек, якую струну душы гэта павінна закрануць, каб чалавек гэты замак купіў не проста як нейкі будынак, а месца, якое робіць яго лепшым, якое робіць яго мудрэйшым, спакайнейшым, больш адказным”.
Некаторыя замкі прадаваліся па сем гадоў – увесь гэты час ішлі агляды. За час працы Наталля на ўзроўні краіны і Еўропы звярнула ўвагу на стан замкаў. Выйшла з эмігранцкай парадыгмы і стала працаваць з мясцовымі жыхарамі, еўрапейцамі. Раіла міністру культуры, як трэба падтрымліваць уладальнікаў помнікаў. Трапіла на старонкі Forbes і Bloomberg. Пра яе знялі дакументальны фільм на чэшскім тэлебачанні і міні-фільм на нямецкім тэлебачанні ARD.
І ў нейкі момант Наталля зразумела, што выгарэла і зрабіла ў бізнэсе ўсё, што можна. Таму яго прадала. Але працу з замкамі не кінула. Цяпер яна займаецца кансультаваннем. У мінулым годзе Наталля вярнулася да ідэі замкавага дэвелапмента – аднаўленню руін пад камерцыйныя праекты. Экспертка распавядае, як атрымаць фінансаванне або банкаўскае крэдытаванне, дзе знайсці датацыі, як скласці жыццяздольны бізнес-план і правесці рэканструкцыю.
Акадэмія”мілэдзі” і швейцарскі кейс
Акрамя таго, з працы з замкамі вырасла некалькі іншых праектаў. Сёння Наталля кіруе “Акадэміяй замказнаўства”, дзе вучыць стратэгіям выжывання арыстакратычных дынастый. Яна называе яе закрытай адукацыйнай і духоўнай праграмай. Эмігрантам, экспертам і прадпрымальнікам абяцаюць дапамагчы здабыць сувязі і заступнікаў у новай краіне па метадзе Рычы — метадзе культурнай адаптацыі. На курсе вывучаюць старажытную тэхніку ордэна езуітаў, якая дапамагае ператварыцца ў “арыстакрата духу” і стаць часткай вышэйшага круга.
Праект Наталля прыдумала, пакуль 18 гадоў мела зносіны з замкаўладальнікамі, дынастыйнымі арыстакратамі, кіруючымі дынастыямі. Яна зацікавілася, як ім удалося на працягу 600-700 гадоў захаваць сям’ю, захаваць бізнэсы, карону? Таксама перажывалі рэвалюцыі, войны, уцякацтвы.
– І вось я зразумела, што ў наш час, турбулентны, жудасны, страшны, я з 2011 года вяду велізарнае даследаванне, я задаю ўсім арыстакратам і замкаўладальнікам вось гэтыя пытанні пра жыццё. Больш за тое, я гісторыю гэтых дынастый вывучаю з пункту гледжання іх сакрэтаў поспеху. Я выводжу гэтыя правілы, пра тое, як сябе паводзіць, як рэагаваць, як сябе падрыхтаваць да жыцця — менавіта гэтаму я вучу ў Акадэміі замказнаўства. Я расказваю сакрэты арыстакратаў.
Пасля навучання ў школе оперная дзіва змагла вярнуцца на сцэну – яна перастала выступаць з-за вайны ва Украіне. Мастачка знайшла сабе заступніцу-графіню.
– У мяне быў выпадак: студэнтка з Харкава бегла ў Швейцарыю. Да вайны яна кіравала фінансавым аддзелам, а ў эміграцыі працавала на трох працах — на ферме, прыбіральшчыцай і пасудамыйкай. Яна не хацела жыць на дапамогі, але адчувала сябе раздушанай. Заможны немец, з якім яна пазнаёмілася, бачыў у ёй бежанку. Яна прыйшла ў акадэмію са словамі: “Мне дрэнна, я больш не магу”.
Пералом здарыўся, калі мы арганізавалі аўдыенцыю з ліхтэнштэйнскай княжацкай сям’ёй. Яна ўбачыла, што сапраўдная эліта прымае яе як роўную. Яе плечы расправіліся. Калі яна адправіла фота з гэтай сустрэчы свайму знаёмаму немцу, той раптам убачыў у ёй не «бежанку-прыбіральшчыцу», а тую статную жанчыну, якой яна заўсёды была ўнутры. Ён зразумеў яе маштаб і зрабіў прапанову. Цяпер яна пацвярджае дыплом фінансіста і здабыла ціхую радасць.
Наталля сустракалася са скептыкамі, якія кажуць: “Падумаеш, з’ездзілі, пафатаграфаваліся з нейкімі там арыстакратамі”. Але на яе думку, паважлівае стаўленне, зварот “мілорд” і “мілэдзі” ў школе — дазваляюць раскрывацца.
Раскоша натуральнасці: чаму ў князёў крывыя зубы
Па словах Наталлі, уваходжанне ў вышэйшы свет не патрабуе укладанняў. Трэба проста навучыцца паводзіць сябе, падтрымліваць свецкую гутарку, правільна рэагаваць. Камусьці варта трохі змяніць вопратку і абутак — але гаворка не ідзе пра дарагіх брэндах.
Я маю зносіны з найбагацейшымі манархамі свету, і там няма ніякай пластычнай хірургіі. Калі манікюр – то ніякага шэлаку, толькі коратка падстрыжаныя пазногці з празрыстым лакам. Маіх студэнтак больш за ўсё ўразілі зубы кіраўніка Ліхтэнштэйна — уладальніка найбагацейшага банка. У яго няма вініраў! Зубы здаровыя, але натуральныя, нават крывыя. Для яго гэтая штучнасць – лішняе.
Нам здаецца, што калі мы паставім вініры або напампуем вусны, зробім бровы, вейкі ці яшчэ нешта з сабой створым, вось тады мы станем вартыя лепшага жыцця. Яны гэтыя пытанні сабе не задаюць і ім гэта не трэба.
Місія супраць “інфацыганства”: навошта вучыцца манерам арыстакратаў?
— У мяне больш за 500 лекцый у бясплатным доступе на YouTube: ад стратэгічнага мыслення і усвядомленасці да духоўных практык. Я аддаю гэта за так, каб людзі маглі самі адчуць: ці ёсць у гэтым мудрасць? Калі вы чуеце водгук, слухайце далей. Мой “метад Рычы” – гэта 100 лекцый, заснаваных на эксклюзіўных матэрыялах, старадаўніх працах і практыках еўрапейскай арыстакратыі. Платнымі я зрабіла толькі сціснутыя міні-курсы для тых, каму трэба хутчэй, — распавяла Наталля ў адказ на пытанне аб “інфацыганстве” (паняцце устоянае, але правільней будзе інфамахлярства — так мы не абразім народнасць рому — Hrodna.life).
Для Наталлі гэта місія. Яна перакананая: калі людзі навучацца вартасці і стратэгіям вышэйшага грамадства, у свеце не будзе войнаў.
— Людзі з упэўненасцю ў сабе, без траўмаў і комплексу віны, якія не жадаюць маніпуляваць, здольныя спыніць агрэсара не «вядзьмарствам», а сумленнымі і дакладнымі перамовамі. Тыя, хто валодае стратэгічным мысленнем, змогуць арганізаваць працэсы так, каб змяніць дыктатуру на стварэнне і пабудаваць на яе месцы моцную краіну. Гэта не высокія матэрыі, гэта чыстая практыка.
36 стратагем: як перамагчы, калі вы прайгралі ўсе
Асаблівае месца ў навучанні займае курс па старажытнакітайскіх стратэгіям. Яго Наталля вельмі раіць менавіта беларусам, якім суперажывае ў эміграцыі.
— У Кітаі даўно распісалі 36 сцэнарыяў развіцця любых падзей і механізмы перамогі для кожнага з іх. Самае важнае: там разбіраюцца шэсць сітуацый, калі вы прайгралі абсалютна. І нават для гэтага “дна” ёсць шэсць варыянтаў выхаду!
Калі вы адчуваеце, што загінулі – вас звольнілі, кінулі, вы пазбавіліся дакументаў або Радзімы — ідзіце і слухайце гэтыя лекцыі. Там разабраны канкрэтныя кейсы: як выбраць мадэль паводзінаў, каб выйсці з крызісу. Нельга губляць веру і надзею. Заўсёды ёсць выйсце, трэба проста сесці і падумаць, а калі не атрымліваецца самому — шукаць дапамогу.
Яшчэ адзін з метадаў, якія раіць Наталля – “унутраны замак” ад савецкага дысідэнта Уладзіміра Букоўскага. У сваёй кнізе “Building a castle” (“Выбудоўванне замка”) ён апісваў, як сядзеў у турме і ў псіхіятрычным шпіталі. Каб не звар’яцець і захаваць годнасць, ён кожны дзень у думках будаваў замак. Ён уяўляў, як лапатай капае падмурак, як залівае бетон, як кладзе кожную цэглу і ўзводзіць вежы. Да канца тэрміну ён ужо ў думках расстаўляў кнігі ў сваёй бібліятэцы.
— Мы пераязджаем і губляем прафесію, нашы дыпломы не прызнаюцца. Але важна ўсвядоміць: вы тут не проста так. Гэта шанец рэалізаваць пакліканне ў маштабах, якія ў дыктатуры былі немагчымыя. Прызнайце: у тым, што здарылася, няма вашай віны – гэта знешнія абставіны. У дыктатуры развівацца нельга, – падбадзёрвае беларусаў Наталля.
Калі замкі становяцца турмамі
Тое ж самае Наталля кажа і пра аднаўленне замкаў у Беларусі. Па яе словах, не час укладваць грошы ў замкі Беларусі. І больш за тое — не час там жыць, інакш прыйдзецца ўвесь час ісці на кампрамісы: “Якія замкі, калі там унутраныя замкі людзей разбураныя? Калі, прабачце, замкі ператвараюцца ў турмы, я вось успамінаю Валадарку, гэта вельмі сімвалічна”. Таму галоўнае цяпер, лічыць яна, захаваць сябе.
Наталля жыве ў Еўропе ўжо даўжэй, чым жыла ў Беларусі. Захапляецца сваім Ліхтэнштэйнам – краінай, дзе “людзі жывуць у абсалютным даверы адзін да аднаго і 300 гадоў не ведалі войнаў”. Але абяцае – калі адчуе, што яе досвед аднаўлення замкаў патрэбны новай Беларусі – не выключае вяртання.
Надзея Міхеева, “Суполка”
