У 2019-м споўнілася 30 гадоў з часу заснавання “Таварыства беларускай мовы імя Ф. Скарыны”. Як змянілася моўная прастора за гэты час? Што атрымалася зрабіць для абароны роўнасці беларускай мовы на Гродзеншчыне, а што так і засталося памкненнем? Пра гэта расказалі Hrodna.life гродзенцы, якія прадстаўляюць таварыства.

Перамогі для мовы

  • Беларускамоўныя класы ў 32 і 34 школах (акрамя 2019). На пачатку 90-х у Гродне было 28 школаў з выкладаннем на беларускай мове. Пасля іх колькасць знізілася да 0, і толькі 10 гадоў таму ў Гродне зноў з’явілася магчымасць навучаць дзетак па-беларуску
  • Тры садкі з беларускамоўнымі групамі выхавання (№ 45, 65, 83)
  • Квіткі на праезд на беларускай мове. Таравыства апратэставала спробу перавесці праязныя дакументы ў Гродне на рускую мову
  • Штогадовая беларуская дыктоўка ў Гродне супольна з гарадскімі грамадскімі пляцоўкамі
Каму патрэбна беларуская мова ў Гродне: перамогі і паразы ТБМ
  • Беларускамоўнае афармленне (дубляванне шыльдаў) пры ўваходах у дзяржаўныя ўстановы культуры (кінатэатры, дамы моладзі і г.д.). Суды і пракуратура адмовіліся мяняць ці дубляваць свае шыльды
  • Цэнтральны надпіс на мурале ў Слоніме па-беларуску. Мурал прысвечаны Дню беларускага пісьменства і размешчаны ў цэнтры горада, але першапачаткова ўлады планавалі зрабіць яго цалкам на рускай мове
  • Фэст беларускай мовы і паэзіі ў вёсцы Зачэпічы. Адбываецца штогод 8 верасня з ініцыятывы старшыні раённай арганізацыі ТБМ і з падтрымкай мясцовых уладаў. Усталяваны памятны знак тром заходнебеларускім паэтам, якія жылі там (Пятрусь Граніт, Васіль Струмень, Герасім Прамень), у гонар аднаго з іх названа вуліца, на доме вісіць памятная шыльда
  • Памятныя знакі паўстанцам 1863–1864 гг. Супольна з іншымі актывістамі ў Гродзенскай вобласці ўсталявана не менш за 10 крыжоў
  • Памятны знак аўтару беларускага гімна “Мы выйдзем шчыльнымі радамі” Макару Краўцову (Касцевічу). Валун з шыльдай усталяваны на радзіме паэтаў Макара Краўцова і Міхася Васілька (Касцевіча), у вёсцы Баброўня, супольна з іншымі арганізацыямі
  • Памятная шыльда на доме, дзе жыў пісьменнік Аляксей Карпюк, які 20 гадоў быў старшынёй гродзенскага аддзялення Саюза пісьменнікаў і шмат зрабіў для горада і нашай краіны

Каму патрэбна беларуская мова ў Гродне: перамогі і паразы ТБМ

  • Помнік на магіле Антона Валынчыка, кампазітара і харавога дырыжора, шчырага беларускага патрыёта. Таксама ў яго гонар усталявалі памятную шыльду на будынку Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта па вул. Дзяржынскага
  • Памятны знак Яўхіму Карскаму, заснавальніку беларускага навуковага мовазнаўства і літаратуразнаўства, у вёсцы Коматава. Акадэмік меў там лецішча, працаваў. Камень з шыльдай, прысвечанай яму, у вёсцы Мігова
  • Штогадовыя ўзнагароды для вучняў старэйшых класаў – пераможцаў абласной алімпіяды па беларускай мове. Таварыства заахвочвае іх падарункамі цягам блізу 10 гадоў
  • Сустрэчы гродзенскіх школьнікаў з творцамі з Саюза беларускіх пісьменнікаў (недзяржаўнага). Чыноўнікі, якія прысутнічалі, таксама былі ў захапленні
  • Беларуская мова на шыльдах у гродзенскім заапарку. Пакуль перакладзеныя толькі папераджальныя надпісы і секцыйныя шыльды, у планах – апісанне жывёл
  • Штогод некалькі дзясяткаў літаратурных і мастацкіх мерапрыемстваў у падтрымку беларускай мовы. У 2019 г. пачалі ладзіць беларускамоўныя экскурсіі для дзяцей і дарослых

Паразы для мовы

  • Вонкавыя і ўнутраныя шыльды на будынках сілавых ведамстваў, паліклінік ды іншых дзяржаўных устаноў. З канца 90-х ТБМ піша скаргі ў пракуратуру, МУС, аблвыканкам на адсутнасць на іх беларускай мовы
  • Пешаходная плітка міжваеннага часу і дарэвалюцыйная плітка Ашкеназі з вуліц Ажэшкі, Сацыялістычнай, Савецкай, у Новым Свеце. ТБМ дамагалася, каб пасля рэканструкцыі вуліц яна не знікла, а была экспанаваная, фіксавалі месцы, дзе яна засталася. Плітку выставілі каля помніку Сакалоўскаму, але цяжкая тэхніка яе пашкодзіла. Некаторыя пліткі, не самыя захаваныя, усё ж змясцілі перад уваходам у Новы замак, але пераважная частка знікла.
Каму патрэбна беларуская мова ў Гродне: перамогі і паразы ТБМ
Фота з архіва Віктара Парфёненкі

Каму патрэбна беларуская мова ў Гродне: перамогі і паразы ТБМ

  • Музей Васіля Быкава ў Гродне. Спачатку гарадскія ўлады абяцалі знайсці для музея новае памяшканне, але ў 2019 годзе яго зачынілі, а багатую экспазіцыю змясцілі ў музей Максіма Багдановіча. Музей Быкава быў створаны на грамадскіх пачатках і праіснаваў 20 гадоў – крыху менш часу, чым пісьменнік жыў і працаваў у Гродне
  • Вуліца Васіля Быкава. Чыноўнікі абяцалі назваць імем Быкава аб’язную дарогу ад Новага маста да Ласосна, але абяцанне не здзейснілі
  • Памятная шыльда Васілю Быкаву ў Гродне ў цэнтры горада за грамадскія сродкі. Адказу ад уладаў няма
  • Беларускамоўная гімназія ў Гродне. На цяперашні час у горадзе няма нават цалкам беларускамоўнай школы
  • Беларускамоўны ліцэй. 25 гадоў таму ў Гродне пры 27-й школе існавала філія Беларускага гуманітарнага адукацыйна-культурнага цэнтра – добрая база для беларускамоўнага ліцэя. Але адбылася рэарганізацыя школы і беларускіх ліцэйных класаў
  • Пашырэнне выкладання на беларускай мове ў ГрДУ імя Купалы, стварэнне беларускамоўных патокаў. Звароты ў Мінадукацыі і да гарадскіх уладаў не далі плёну
  • Выкладанне геаграфіі і гісторыі Беларусі на беларускай мове. Заахвочванне настаўнікаў на выкладанне па-беларуску у агульнаадукацыйных школах – грашыма ці баламі. Мінадукацыі адказала адмоўна
Каму патрэбна беларуская мова ў Гродне: перамогі і паразы ТБМ
Фота budzma.by
  • Звароты ў Валкавыскі мясакамбінат, малаказавод з просьбай аб беларускай мове ў афармленні прадукцыі. Адказу не было

“У нас жа дзвюхмоўе”

“Мы хацелі б, каб улады – абласныя, раённыя, гарадскія – да беларускай мовы ставіліся сапраўды як да дзяржаўнай і выкарыстоўвалі яе так, як належыць дзяржаўнай мове, у паўсядзённым жыцці. Мы існуем, каб беларуская мова была распаўсюджаная ва ўсіх сферах жыцця”, – патлумачыў кіраўнік абласной філіі ТБМ Віктар Парфёненка.

“Пачыналася ўсё з таго, што мы спрабавалі ўсялякімі спосабамі захаваць той статус мовы, які існаваў яшчэ ў пачатку 90-х, калі ўсе шыльды і ўнутранае і вонкавае афармленне ўстаноў было па-беларуску. Пісалі скаргі, звароты, але заўсёды, як мантра для чыноўнікаў было: “У нас жа дзвюхмоўе””.

Штогод таварыства робіць шмат пісьмовых і вусных зваротаў да чыноўнікаў у абарону беларускай мовы ў Гродне і вобласці, але, як прызналіся і Аляксей Пяткевіч, які шмат год кіраваў гарадской арганізацыяй ТБМ, і Віктар Парфёненка, – станоўчых вынікаў мала. Арганізацыі патрэбны свежы струмень ідэй і больш моладзі ў шэрагах – тады, магчыма, будзе больш плёну ў змаганні за належнае месца для беларускай мовы ў беларускай грамадскай прасторы.

Што можна зрабіць, каб перамог было больш

Калі вы імкнецеся дасканала авалодаць беларускай мовай, карыстацца ёю штодзень і дапамагаць у гэтым іншым; прапагандаваць беларускамоўныя выданні і кнігі, беларускамоўную адукацыю; клапаціцца пра захаванне і вывучэнне мясцовых гаворак, тэрміналогіі, павышэнне культуры пісьмовай і вуснай мовы ў грамадскіх сферах жыцця – час стаць сябрам ТБМ.

Ім можа стаць любы чалавек, старэйшы за 16 гадоў, які прызнае мэты і задачы ТБМ і спрыяе іх ажыццяўленню. Юнакі і дзяўчаты, маладзейшыя за 16 гадоў, могуць аб’ядноўвацца ў юнацкія секцыі ТБМ. Каб стаць сябрам арганізацыі, трэба напісаць заяву паводле ўзору, які ёсць на сайце таварыства. Заява падаецца да гарадской арганізацыі, ці раённай, калі ёсць, або непасрэдна ў цэнтральны офіс электронным спосабам. Таксама сябры арганізацыі штогод сплочваюць унёскі, памер якіх залежыць ад сацыяльнага статусу.

Калі вы знайшлі ў тэксце памылку або абдрукоўку, калі ласка, паведаміце нам, выбраўшы адпаведны фрагмент і націснуўшы клавішы Ctrl+Enter.

Перадрук матэрыялаў Hrodna.life магчымая толькі з пісьмовага дазволу рэдакцыі. Кантакт info@hrodna.life

Spelling error report

The following text will be sent to our editors: