Дадаць навіну
Панядзелак, 20 жніўня 2018, 21:18

ТУРЫСТЫЧНАЯ КАРТА ГРОДНА - "ЗРОБЛЕНА ТУТЭЙШЫМІ"

alen vitaje

Прывітанне! Я – Лявон, нашчадак таго самага легендарнага аленя з крыжам паміж рагоў, намаляванага на гербе горада Гродна.

Майго продка яшчэ ў VII стагоддзі пабачыў падчас палявання ў Ардэнскіх лясах шляхціч Губерт. Сустрэча тая моцна паўплывала на шляхціча, які раздаў багацце ўсім, хто меў у гэтым патрэбу, і прысвяціў жыццё Богу. З тых далёкіх часоў святы Губерт лічыцца заступнікам усіх паляўнічых, а таксама егераў, ляснічых і лучнікаў.

Я чуў нямала гарадзенскіх гісторый і гарадскіх легенд ад свайго папярэдніка, які сачыў за бурлівым жыццём горада цягам апошніх пяці стагоддзяў – з надання гораду магдэбургскага права вялікім князём літоўскім і каралём польскім Аляксандрам, калі Гродна сярод іншага атрымаў і свой асабісты герб – і з вялікай ахвотай распавяду іх Вам, гасцям горада над Нёманам.

Прыемнага побыту ў Гродне!


Гэты горад, які тутэйшыя жыхары ласкава называюць Горадняй, паўстаў на Замкавай гары пры ўпадзенні рачулкі Гараднічанкі ў Нёман на мяжы X-XI стагоддзяў як усходнеславянская фартэцыя сярод бязмежных пушчаў, населеных балцкімі плямёнамі. Першапачаткова горад называўся Горадзен, што згодна адной з версій тлумачыцца як “заступнік, абаронца краіны”, але з цягам часу назва трансфармавалася ў больш звыклае сёння “Гродна”. Ужо ў XII стагоддзі ў горадзе вялося актыўнае будаўніцтва – паўстаў княскі палац і мураваныя храмы, адзін з якіх часткова захаваўся да нашых дзён – гэта царква святых Барыса і Глеба на прадмесці Каложа. Нават сёння яна здзіўляе сваімі архітэктурнымі вынаходкамі, таму гэта проста must see! Позняе Сярэднявечча прайшло пад сцягам абароны горада ад крыжакаў-тэўтонцаў, якія колькі разоў спрабавалі захапіць і разрабаваць горад. Але дзякуючы мужнасці і ваеннаму таленту кашталяна замка Давыда Гарадзенскага ваяры пад яго кіраўніцтвам ўдала адбівалі атакі захопнікаў і вытрымлівалі аблогі. Канчаткова пагроза з Захаду знікла пасля пераможнай бітвы пад Грундвальдам ў 1410 годзе, дзе ўдзел брала і гарадзенская вайсковая харугва. Горад атрымаў мажлівасць буйнець і развівацца, а гараджане – атрымліваць асалоду ад паветра свабоды, якую цанілі больш за ўсё. На мяжы XIV-XV стагоддзяў Вітаўт Вялікі пабудаваў гатычны замак і першы каталіцкі храм. З імём гэтага вялікага князя звязана і з’яўленне габрэйскай суполкі. Габрэі, пасяліўшыся ў горадзе, развівалі гандаль і рамяство і на доўгія стагоддзі абумовілі ягонае развіццё. Дадатковы штурх для развіцця гандлю надало гораду права на самакіраванне. Гарадскі ратушны гадзіннік, створаны па загадзе каралевы Боны Сфорцы ў сярэдзіне XVI стагодзя, нагадваў месцічам аб каштоўнасці часу. Сёння ён змешчаны на званіцы катэдральнага касцёла, але як і раней адмервае час гарадзенцам і адносіцца да ліку найстарэйшых ва Усходняй Еўропе. Будзеце на Савецкай (раней Рынкавай) плошчы – зверце гадзінкі. У канцы XVI стагоддзя горад зрабіў сваёй рэзідэнцыяй вялікі князь літоўскі і кароль польскі Стэфан Баторы, які ініцыяваў перабудову замка ў рэнесансны палац і адбудову парафіяльнага касцела Вітаўта ў муры, дзеля чаго былі запрошаны дойліды з Італіі. А гарадзенская харальная сінагога, пабудаваная па ягоным прывілеі, адносіцца да ліку лепшых у краіне. Кажуць, Стэфан Баторы быў вялікім аматарам вугорскага віна, паколькі і сам паходзіў з тых краёў. Пасля нечаканага адыхода караля ў лепшы свет у скляпеннях палаца было знойдзена больш за 50 бочак з віном!
Вір ліхалеццяў і войнаў XVII стагоддзя не спыніў развіцця – горад быў абраны трэцяй сеймавай сталіцай Рэчы Паспалітай пасля Варшавы і Вільні. Магнаты будуюць тузін палацаў і змагаюцца за палітычны ўплыў менавіта тут – у Гродне! Ды што і казаць, лёс краіны часта вырашаўся ў Новым палацы, адмыслова пабудаваным дзеля паседжанняў сейма. Яго заснавальнік, Аўгуст III, які адначасова з’яўляўся курфюрстам саксонскім, каролём польскім і вялікім князем літоўскім, пераняў ад бацькі запал да збірання твораў мастацтва і набываў лепшыя еўрапейскія шэдэўры. Гарадзенцы дагэтуль абураюцца, жартуючы, на караля, які абраў месцам захоўвання Сіксцінскай Мадонны пэнзля Рафаэля Галерыю старых майстроў у Дрэздэне замест новапабудаванага каралеўскага палаца ў Гродне.
Але Гродна заўжды шанцавала – у канцы XVIII стагоддзя пасаду гарадзенскага старасты займаў Антоні Тызенгаўз, які паспрабаваў ператварыць горад у “квітнеючыю Галандыю” і заснаваў новы гарадскі прамыслова-культурна-адукацыйны раён – Гарадніцу. Былі заснаваны каралеўскія мануфактуры, на якія былі запрошаны майстры з Заходняй Еўропы, кадэцкая і медыцынская школы, батанічны сад, тэатр, друкарня, пачала выходзіць першая штотыднёвая газета. З’явіўся ў горадзе і першы кафенгаўз, дзе рабілі сапраўдную каву з вяршкамі. Амбіцыёзным планам графа перашкодзіў крызіс у дзяржаве і дварцовыя інтрыгі, але памяць пра ўрбаністычныя пераўтварэнні жыве і сёння – з тых часоў у горадзе існуе лютэранская кірха, якую заснавалі па патрэбе майстроў Тызенгаўза. Царква служыць і на карысць гораду - сёння тут ладзяцца фестывалі арганнай музыкі.
Распавядаць пра горад можна яшчэ шмат, але лепей – паблукайце па ягоных вузкіх вулачках, углядаючыся ў барочныя сілуэты храмаў, зазірніце ў кавярні і рэстарацыі, што адчынены ў скляпеннях старадаўніх камяніц, удыхніце на поўныя грудзі вольнае гарадзенскае паветра. Запрашаю да шпацыру!  Ваш алень Лявон

Турыстычныя кропкі

kaloza

Царква святых Барыса і Глеба (Каложская)

Храм XII стагоддзя, пабудаваны ў візантыйскім стылі на прадмесці Каложа. Адносіцца да Гарадзенскай архітэктурнай школы, якая вылучалась выкарыстаннем замураваных у сцены жбаноў-галаснікоў дзеля паляпшэння акустыкі і дэкарыраваннем фасадаў шліфаванымі валунамі і каляровымі крыжамі з маёлікавай пліткі. У сярэдзіне XIX стагоддзя праз апоўзні царква страціла частку мураваных сцен, якія пазней былі адбудаваны з дрэва.


вул. Каложа, 6

Каардынаты: 53.67851844,23.81864527

Сайт: kalozha.by

stary zamak

Стары замак

Рэзідэнцыя вялікіх князёў літоўскіх і каралёў польскіх. У XII стагоддзі на Замкавай гары быў пабудаваны княжацкі палац князёў Гарадзенскага княства, на месцы якога ў XIV стагоддзі па загадзе Вітаўта Вялікага быў збудаваны гатычны замак. Падчас кіравання Стэфана Баторыя ў канцы XVI стагоддзя замак быў перабудаваны італьянскім дойлідам ў рэнесансны палац.


вул. Замкавая, 22

Каардынаты: 53.67719794,23.82318289

Сайт: museum-grodno.by

novy zamak

Новы замак

Палац сярэдзіны XVIII ст., збудаваны ў стылі барока як месца паседжанняў сейма Рэчы Паспалітай у Гродне. Згарэў падчас Другой Сусветнай вайны, пасля быў адбудаваны ў стылі сталінскага ампіру.


вул. Замкавая, 20

Каардынаты: 53.6763093,23.82563979

Сайт: museum-grodno.by

kalanca

Пажарная каланча

Вежа пажарнай аховы, збудаваная ў пачатку ХХ стагоддзя. Пажарная частка дзеючая дагэтуль, яе будынак аздабляе мастацкае панно “Гісторыя пажарнай службы Беларусі”. Штодзень апоўдні з назіральнай пляцоўкі вежы гучаць мелодыі беларускіх кампазітараў у выкананні “брандмайстра”.


вул. Замкавая, 19

Каардынаты: 53.677734,23.824742

sinagoga

Сінагога

Будынак гродзенскай харальнай сінагогі ў былым габрэйскім квартале. Адносіцца да ліку самых вялікіх і старажытных габрэйскіх бажніц на Беларусі. Пачаткова была збудавана ў канцы XVI стагоддзя, але шмат разоў перабудоўвалася з-за пажараў. Свой канчатковы выгляд з рысамі псеўдарускага стылю атрымала ў пачатку XX ст. Акрамя асноўнага прызначэння, сінагога выкарыстоўваецца і як культурная пляцоўка – у будынку ладзяцца канцэрты і мастацкія выставы.


вул. Вялікая Траецкая, 59А

Каардынаты: 53.679052,23.825124

Сайт: bhsinagoga.by

dramteatr

Драматычны тэатр

Будынак тэатра, пабудаваны ў 1977-1984 гадах, стаў сапраўдным сімвалам горада нароўні са шматлікімі гістарычнымі славутасцямі. Шматгранны аб'ём, які падтрымліваецца своеасаблівымі рэбрамі-кантрфорсамі, з вялікімі паўкруглымі вокнамі нагадвае своеасаблівую замкавую вежу, якая стаіць на высокім беразе Нёмана.


вул. Маставая, 35

Каардынаты: 53.675363, 23.827817

Сайт: drama.grodno.by

fara

Фарны касцёл

Катэдральны касцёл св. Францыска Ксаверыя быў пабудаваны ордэнам іезуітаў на мяжы XVII-XVIII стст. у стылі віленскага барока. Будынак знакаміты драўлянымі скульптурамі, якія аздабляюць алтары, і адным з самых старажытных дзеючых гарадскіх гадзіннікаў на паўночнай вежы-званіцы, які адмервае час з XVI стагоддзя.


пл. Савецкая, 4

Каардынаты: 53.6783388,23.83156371

kunstkamera

Кунсткамера

Анатамічны музей медыцынскага ўніверсітэту, які месціцца ў скляпеннях палаца Сапегаў. Менавіта ў Гродне адбылося першае ва Усходняй Еўропе анатамічнае ўскрыцце цела памерлага караля Стэфана Баторыя ў канцы XVI стагоддзя.


вул. Маркса, 1

Каардынаты: 53.677937415501,23.831059770015

bernardyny

Касцёл Адшукання Святога Крыжа

Найстарэйшы дзеючы гарадзенскі касцёл, заснаваны бернардынамі і пабудаваны ў канцы XVI стагоддзя. У архітэктуры касцёла спалучаюцца стылявыя элементы готыкі, рэнесансу і барока. Сёння ў будынку былога кляштара дзейнічае Вышэйшая Рыма-Каталіцкая семінарыя.


вул. Парыжскай камуны, 1

Каардынаты: 53.67519052,23.83065474

dom azheshki

Дом Элізы Ажэшкі

Музей польскай пісьменніцы Элізы Ажэшкі на аднайменнай вуліцы. Пісьменніца жыла і працавала ў Гродне на мяжы XIX-XX стст.


вул. Ажэшкі, 17

Каардынаты: 53.684192,23.83966

lanin

Помнік Леніну

Пяціметровы помнік кіраўніку пралетарыяту працы беларускага скульптара Заіра Азгура. Адкрыццё помніка было прымеркавана да 70-годдзя Кастрычніцкай рэвалюцыі.


плошча Леніна

Каардынаты: 53.6835803,23.8344743

lalki

Тэатр лялек

Будынак тэатра быў пабудаваны ў апошняй чвэрці XVIII ст. і з'яўляецца найстарэйшай тэатральнай сцэнай у Беларусі. Яго неаднаразова перабудоўвалі на працягу XIX-XX стст. Пасля Другой Сусветнай вайны тут працаваў абласны драматычны тэатр, а з сярэдзіны апошняй чвэрці XX ст. тут месціцца тэатр лялек.


вул. Дзяржынскага, 1/1

Каардынаты: 53.685469, 23.836099

Сайт: grodnolyalka.by

kircha

Лютэранская кірха св. Яна

Адзіная на Беларусі дзеючая лютэранская царква. Лютэранская парафія ўзнікла ў горадзе ў другой палове XVIII ст., калі па запрашэнні гарадзенскага старасты Антонія Тызенгаўза ў горад прыехалі майстры-рамеснікі з Заходняй Еўропы, і першапачаткова мясцілася ў памяшканні былой карчмы. Існуючы будынак быў узведзены ў пачатку XX ст. у стылі неаготыкі. Сёння ў царкве рэгулярна ладзяцца канцэрты арганнай музыкі.


вул. Акадэмічная, 7а

Каардынаты: 53.687099,23.840494

Сайт: luther.by

zoo

Заапарк

Заалагічны парк – самы стары ў Беларусі, быў заснаваны настаўнікам гімназіі Янам Каханоўскім у канцы 1920-х гадоў.


вул. Ціміразева, 11

Каардынаты: 53.687099,23.840494

Сайт: grodnozoo.by

parulis

Прыватны музей гарадской гісторыі Януша Паруліса

Харызматычны калекыянер, карэнны гарадзенец сабраў тут тысячы рэчаў са штодзённага побыту гарадзенцаў мінулых стагоддзяў. Гаспадар не толькі пакажа сваю калекцыю, але і раскажа шмат гарадскіх баек.


вул. Лермантава, 25

Каардынаты: 53.687099,23.840494

Facebook: facebook.com/pg/parulis.janusz/

fara vitauta

Помнік страчанаму храму Фара Вітаўта

Помнік на месцы страчанага першага каталіцкага храма Дзевы Марыі, зруйнавага ў 1961 годзе. За доўгі час свайго існавання некаторы перыяд храм быў і праваслаўным саборам – падчас знаходжання горада ў складзе Расійскай імперыі.


сквер на вул. Замкавай

Каардынаты: 53.6787887,23.8273123

zaba

Турыстычны інфацэнтр Гродна

Месца, дзе турыстам распавядуць пра гарадскія славутасці і месцы адпачынку, а таксама шлях да іх.


вул. Ажэшкі, 38

Каардынаты: 53.686007,23.844348

Сайт: tourgrodno.by

stela

Стэла 850-годдзя горада Гродна

Помнік, прымеркаваны да 850-годдзя першай летапіснай узгадкі горада (1127/1128). Ля падножжа стэлы ўсталяваныя дзве каваныя фігуры з медзі – «Мужнасць» і «Гасціннасць».


Каложскі парк

Каардынаты: 53.6808494,23.8160312

tank

Танк Т-34

Помнік воінам-вызваліцелям 2-га і 3-га Беларускіх франтоў, прымаўшых удзел у вызваленні горада 16-25 ліпеня 1944 года.


вул. Маставая

Каардынаты: 53.6739806,23.8254567