Прыязджаў Горват. Расказаў пра “Радзіва”. Ну як, расказаў. Тое-сёе, адно што не абцугамі выцягваць прыйшлося. Паляшук, адно слова.

Радзіва, кажа, справа сур’ёзная. Гэта вам не “цілівізар”, не шоў “за шклом”. І, кажа, не чакайце надта разумных адказаў. Я так адразу не магу, каб разумна. От буду ў маршрутцы дахаты ехаць, тады я ўжо о-го-го якія прыгожыя адказы на вашы пытанні прыдумаю! І у фэйсбуку напішу. А пакуль прымайце, які ёсць.

То прымалі. Ахвотных пагаварыць з аўтарам у нядзелю 3 лютага набралася поўная зала. “Радзівафікацыя” Гродна ўдалася.

Горват расказаў гродзенцам, чаму “Радзіва не цілівізар”. А яшчэ пра казу і ката

“Перадайце ў цэнтр – урбанізацыя адмяняецца”

Хто не ведае Андрусіка-Іванавіча-ой-як-схуднеў-Горвата, хай лепш не кажа пра тое ўголас. Ну як жа не ведаць? Хто двор ля Купалаўскага мёў ? А хто прэмію «Дэбют» сёлета атрымаў? А ў каго каза Цёця і цёця яшчэ тая каза? Ну то от.

А пачыналася ўсё вельмі проста. Вярнуўся хлопец з Мінску, “дзе ўсе людзі памытыя”, на вёску, у дзедаву хату. Думаў, будзе ў школе настаўнічаць і на “першабытна-абшчынны лад” гаспадарыць.  Завёў сабе казу і ката. З выгодаў меў калодзеж на падворку і прыбіральню ў канцы гарода.

“Унутранаму этногафу было цікава перажыць такі лад жыцця. Адчуць, як пранікам мылі бялізну і тым вядром вады абыходзіліся. Я гэта перажыў, маю такі вопыт. Але цяпер банальна патрэбны бытавыя ўмовы. Калі іх няма, гэта не значыць, што месца мне не падыходзіць. Проста трэба гэта для сябе зрабіць”.

Горват расказаў гродзенцам, чаму “Радзіва не цілівізар”. А яшчэ пра казу і ката

І ванны пакой, і “нармальная прыбіральня”, паводле Андруся, да вясковай хаты нармальна дапасуюцца. “Гэта будзе парыў шаблонаў. Я люблю спалучаць такія рэчы. Інтэр’ер таксама спачатку быў вясковы. Цяпер я напаўняю яго сваім, новым. Пасля падарожжа ў Еўропу чымсці еўпарейскім. Атрымліваецца вельмі цікавы мікс. Простыя бярвёны і душавая кабінка – мне здаецца, вельмі цікава. Гэта і павага да таго, што было, і маё існаванне. У мяне таксама ёсць свой голас. Мы з дзедам у пастаянным дыялогу. Спачатку я называў гэта месца дзедавай хатай, бо ён яе пабудаваў. Зараз кажу – мая і дзедава. Нібы сеў побач”.

Не-пісьменнік без казы

Андрусь адмаўляецца называцца “пісьменнікам”. Хіба толькі “каб доўга не тлумачыць і надаць сабе важнасці”. Яго меркаваннем, наконт пісьменніцтва мае вырашыць “аўдыторыя, крытыка, час”. Пакуль што ён азначае сябе проста – аўтар кнігі. Ці былы дворнік Купалаўскага. Залежыць ад сітуацыі.

Горват расказаў гродзенцам, чаму “Радзіва не цілівізар”. А яшчэ пра казу і ката

Кніжка, апроч задавальнення аўтарства, прынесла і матэрыяльны плён. Пакатацца па Еўропе ўдалося за кошт “Радзіва”. Але ператвараць яе ў бізнес Андрусь не збіраецца.

“Былі прапановы зрабіць серыю магніцікаў і паштовак. Ці арганізаваць ток-шоў. Я адмовіўся”.

Тым не менш, “Радзіва” ўсё роўна вырвалася з-пад кніжных вокладак. Купалаўцы зараз рыхтуюць пастаноўку паводле горватаўскай кніжкі. “Што будзе – сам нічога не ведаю. Адбываюцца рэпетыцыі, не хачу перашкаджаць. Пастаноўку робіць Раман Падаляка. Яму я давяраю, ён мае добры густ і адчуванне тэксту”.

А вось з казой Андрусю прыйшлося растацца. “Я магу ў шэсць раніцы прачнуцца і ў шэсць раніцы легчы спаць. Таму казу аддаў у добрыя рукі, каб не мучыць моцна сваім ладам жыцця”. Зараз гаспадарка ў Андруся – куры і пчолы. А новая муза – кот Батон.

“Ён вясной прыбіўся. Доўга не хацеў яго пускаць і рабіць сваім катом, проста карміў. Але ён такі клёвы, я яму літаральна пару тыдняў таму даў імя – Батон. Таму што ён такі вялікі і аранжавы. Але гэта не літаратурны персанаж, а мой кот“.

“За кароўнікам Мінск, за лесам Украіна”. І Еўропа таксама

“Раней адчуваў сваёй вось гэту прастору – Палессе, Беларусь. Цяпер свет для мяне пашырыўся. Зараз Гомель ці Берлін – розніцы няма, у прынцыпе. І там, і там жывуць такія самыя клёвыя цікавыя людзі, каторыя могуць даваць натхненне”. Што да права “прысябечыць” да сваёй прасторы аж 11 наведаных краін, то яго, на думку Горвата, дае любоў.

“Любіць – гэта значыць ставіцца акуратна, неяк ахоўваць, зберагаць. Калі я люблю нешта, гэта дае мне права лічыць яго сваім. Значыць, у мяне ёсць жаданне каб там было добра”.

Горват расказаў гродзенцам, чаму “Радзіва не цілівізар”. А яшчэ пра казу і ката

Найбольш дзіўным адкрыццём Еўропы стала хіба яе свойскасць.

“Людзі паўсюль вельмі правінцыйныя, вельмі простыя. Есць сталіцы, мульцікультурныя цэнтры. Астатнія, нават буйныя гарады – гэта правінцыя. Людзі жывуць у сваіх дамах, у горад прыязджаюць толькі працаваць. Не ведаю, чаму ў нас прынята лічыць вясковасць чымсьці нізкім”.

“У Польшчы ёсць усё, акрамя дзедавай хаты”

Драўляныя хаткі, меркаваннем Андруся, “расказваюць, хто мы і адкуль прыйшлі”. “У заходнееўрапейскіх краінах няма драўлянай архітэктуры зусім. Калі з дзясятак краінаў аб’ехаў, то вочы прасілі ўжо гэтых драўляных хатак”. Хаця б праз тое яны вартыя захавання, мяркуе былы гаражанін. “Нават калі пабудаваны адносна нядаўна, пасля вайны, яны з непарыўнай традыцыі ідуць. Перарваць гэта – вельмі небяспечная штука”.

Горват расказаў гродзенцам, чаму “Радзіва не цілівізар”. А яшчэ пра казу і ката

Праўда, многія з аднавяскоўцаў Горвата не разумеюць: як можна было з горада перабрацца ў вёску. Большая частка з тых, што засталіся ў Прудку, хацелі б з’ехаць, але проста не могуць сабе такога дазволіць. “Людзі застаюцца і імкнуцца ператварыць вясковыя хаты ў “кшталту гарадскія” кватэры. Заходзіш унутр – і не адрозніваецца. За гэта балюча заўсёды, што сваю ўнікальную прастору людзі разбураюць. Такая ж паганая тэндэнцыя, як плот з металапрофілю ставіць, ці сцены сайдынгам зашываць. Проста ёсць рэчы рэальна патрэбныя, а есць і тое, што не трэба чапаць, ашчадна ставіцца і зберагаць”.

Культура прыйдзе ў Прудок

Што да “Радзіва”, то гэта – пройдзены этап. “Ёсць слова “канец” і вокладка ззаду. А зараз? Андрусь піша кнігу, пра каторую пакуль не хоча асабліва расказваць. Кажа толькі, што яна будзе адрознівацца ад “Радзіва”. “Яшчэ ў Мазыры ладзім культурніцкую прастору. Магчыма, хутка ў Нароўлі палацам зоймемся. Такія рэгіянальныя справы”.

Горват расказаў гродзенцам, чаму “Радзіва не цілівізар”. А яшчэ пра казу і ката

А побач з дзедавай сядзібай, у выкупленай Дэдалевай хаце, Андрусь збіраецца зладзіць “нешта кшталту артпляцоўкі вясковага масштабу”. “Туды можна будзе прыязджаць. Музыкі канцэрты будуць ладзіць. Купалаўцы летам прыедуць, пакажуць спектакль па кнізе. Без білетаў, бясплатна. Чыста з мэтай далучэння прудкаўцоў да культурніцкіх падзей нашай краіны”.

Горват расказаў гродзенцам, чаму “Радзіва не цілівізар”. А яшчэ пра казу і ката