Спадчына

Мікалай Капернік у Старым замку. Ці быў знакаміты астраном у Гродне?

У Гродне было нямала сусветна вядомых знакамітасцей, але ці быў сціплы канонік Мікалай Капернік, які ўвайшоў у гісторыю як стваральнік геліяцэнтрычнай сістэмы — дакладна невядома. А калі быў, то ў якіх абставінах?

Мікалай Капернік паходзіў з Торуні, горада, які ў 15 ст. знаходзіўся ў так званых «Каралеўскіх Прусах». Гэта было валоданне Тэўтонскага ордэна, які тады быў у падпарадкаванні Польшчы. Капернік па паходжанні быў напалову палякам (бацька быў з Кракава) і напалову немцам (прозвішча маці - Ватцэнродэ), а якая ў яго была родная мова — невядома. Хутчэй за ўсё, найбольш карыстаўся Капернік традыцыйнай для рэгіёна нямецкай мовай і касцельнай лацінай.

[irp posts="2567″ name=""Наша задача — азадачыць вас". У Гродне адкрылі выставу аптычных ілюзій ад «Каперніка» з Варшавы"]

Зрабіць кар’еру дапамог дзядзька

Капернік застаўся сіратою маючы 9 гадоў і быў узяты пад апеку дзядзькам па маці вармінскім біскупам Лукашам Ватцэнродэ. Малы Капернік любіў вучыцца і наведваў лекцыі ў Кракаве, Падуі ды Балоньі. З пачатку 16 ст. ён стаў канонікам (памочнікам біскупа) і лекарам свайго дзядзькі.

У Польшчы Каперніку паставілі не адзін помнік. Фота: Nol Aders, commons.wikimedia.org
Менавіта з падарожжам Лукаша Ватцэнродэ і звязаны магчымы прыезд Каперніка ў Гродна. У сакавіку 1506 г. кароль польскі і вялікі князь літоўскі Аляксандр запрасіў біскупа на нараду ў Вільню. Біскуп быў важнай асобай, якая мела голас у справах Прусіі. Крыжакі спрабавалі вырвацца з-пад улады славян і трэба было з імі нешта рабіць.

Лекар для караля?

21 красавіка 1506 г. дэлегацыя на чале з вармінскім біскупам вырушыла ў Вільню. Мы дакладна ведаем, што яе шлях пралягаў праз крыжацкі замак Рыну, прускі Элк ды Гродна. І вось тут акурат ідзе дапушчэнне, што з дзядзькам павінен быў быць і пляменнік — ягоны лекар і сакратар Мікалай Капернік.

Гэта яшчэ больш верагодна і таму, што кароль быў ужо цяжка хворы і парада дыпламаванага спецыяліста магла б быць яму карыснай. Ясна, што біскупа і ягоную службу ў Гродне прымалі ў каралеўскіх валоданнях — у Старым Замку або Каралеўскім доме, які знаходзіўся на месцы будучага Новага Замку.

У часы Польскай народнай рэспублікі Капернік патрапіў нават на грошы

Гродзенскае начное неба

У Вільні біскуп прабыў тры тыдні. Дэлегацыя вярнулася ў Вармію па Нёмане праз Тыльзіт, а кароль Аляксандр памёр праз некалькі месяцаў. У лячэнні караля Каперніку не асабліва пашанцавала, але напісаная ім кніга «Аб кручэнні нябесных сфераў» і выдадзеная незадоўга да смерці ў 1543 г. зрабіла сціплага каноніка сусветна вядомым. Чалавек упершыню ўпэўнена даказаў, што насамрэч Зямля круціцца вакол Сонца, а не наадварот.

Хто ведае, можа і ў гродзенскае начное неба ўглядаўся Мікалай Капернік, стоячы на Старым Замку ў красавіку 1506 года?

Капернік выкладае астраномію

Парэшткі навукоўца вызначылі па двух валасках

Цікавы факт: месца пахавання Каперніка было доўгі час невядомае. Але ў 2005 г. пад час прац у катэдры ў Фрамборку, дзе жыў Капернік, былі знойдзены чэрап і яшчэ некалькі касцей. Вучоныя параўналі іх ДНК з генамі двух (!) валасоў знойдзеных у адной з кніжак асабістай бібліятэкі Каперніка і адназначна сцвердзілі - косці належаць вялікаму астраному. У 2010 г. Каперніка ўрачыста перапахавалі ў Фрамборку. Вось так сучасная навука дапамагла адшукаць цела выдатнага навукоўца мінулага.

Падзяліцца

Апошнія запісы

Тры Белавежскія пушчы. Як агароджы на мяжы змяняюць лес і жывёльны свет у Беларусі, Польшчы і паміж платамі

Белавежская пушча сёння раздзеленая не на дзве, а насамрэч на тры часткі: беларускую, польскую і…

31 сакавіка 2025

«Трэнд — мацоўня, здароўе». Задалі адны і тыя ж пытанні металістам з Беларусі і Польшчы

Ужо некалькі дзесяцігоддзяў метал-музыка аб'ядноўвае людзей не толькі адных музычных прыхільнасцяў, але і падобнага светапогляду.…

26 сакавіка 2025

У гродзенскім ГЦ развяліся прусакі. Куды звяртацца, калі заўважылі насякомых у кафэ ці ў сябе дома

У ГЗК Triniti гродзенцы заўважылі прусака — насякомае бегала па канапе ў зоне фуд-корту. Hrodna.life…

26 сакавіка 2025

«Магчыма, будзе і новы матэрыял». Вакаліст гурта Ulis Слава Корань расказаў, як эміграцыя не дае яму пісаць

Беларускі гурт Ulis праіснаваў больш за 20 гадоў. Яго спадчына жыве - музыканты робяць каверы,…

20 сакавіка 2025

«Мама выпісвала фальшывыя дакументы і дапамагала трапіць у Польшчу». Рэпатрыянтка — пра дзяцінства ў Гродне і эміграцыю ў 1946-м

Крысціна Мішчук (Пянткоўская) нарадзілася ў 1933 годзе ў Гродне ў сям'і мясцовай інтэлігенцыі. Каталічка. Тата…

18 сакавіка 2025

«Мая зямля — што хачу, тое і раблю». З’ездзілі ў польскую вёску ля мяжы з Беларуссю, куды стараста запрашае жыць усіх ахвотных

У 500 метрах ад плота, узведзенага на польскім баку мяжы з Беларуссю, стаіць вёска Азяраны…

17 сакавіка 2025