Спадчына

Забытыя мясціны Гродна. Кармяліцкая камяніца — гродзенскі дом, які ніхто не намаляваў

Гэты будынак знік з карты Гродна толькі ў 80-х гадах ХХ стагоддзя, але да сёння захавалася зусім няшмат яго выяваў. Між тым, цяпер ён выдатна дапаўняў бы галоўнае аддзяленне «Прыёрбанка».

Разглядаючы гродзенскія малюнкі Напалеона Орды (а ён пакінуў іх нашчадкам больш за трыццаць), адчуваеш дваякія пачуцці. З аднаго боку велізарную ўдзячнасць мастаку, што намаляваў нам горад, які збольшага загінуў у полымі пажара 1885 года ды войнаў ХХ стагоддзя, і зрабіў гэта тады, калі фатографы яшчэ толькі пачалі завітваць у наш горад. З другога боку так і хочацца папрасіць мэтра: «А намалявалі б вы яшчэ карчму на Занёманскім фарштаце, або забудову Тэатральнай плошчы».

І праўда, шмат якія цікавейшыя месцы Напалеон Орда так і не ўвекавечыў сваёй рукою і нам цяпер застаецца толькі здагадвацца, як яны выглядалі раней і чакаць цуда — мо знойдзецца ў якім далёкім архіве старая фотка з якім таямнічым завулкам або будынкам.

[irp posts="19 009″ name="Забытыя мясціны Гродна: дом, ад якога засталася толькі рыбка"]

Так адбылося і з будынкам, які знік з карты Гродна толькі ў пачатку 1980-х гг. — так званай «кармяліцкай камяніцай». Камяніцу пабудавалі ў сярэдзіне XVIII стагоддзя, адначасова з узвядзеннем аднаго з самых прыгожых гродзенскіх касцёлаў - кармяліцкага на вуліцы Маставой.


Абноўлена 23.03.2020: Паводле больш актуальнай інфармацыі, кармеліцкая камяніца насамрэч была з фахверку і яе разабралі ў другой палове 19 ст. На тым жа месцы ў самым пачатку 20 ст. быў пабудаваны іншы будынак — гаўптвахта. Ён і быў знесены ў 1980-х.


Манахі-кармяліты былі людзмі сучаснымі і стараліся зрабіць свой касцёл і кляштар не толькі максімальна прыгожым, але і камфортным для жыхароў. Устаў ордэна быў строгі, манахі трымаліся аскетычнага ладу жыцця, але гаспадарка кляштара была арганізавана «на выдатна». Манахі жылі ў кляштары, будынак якога захаваўся дасюль, а вось служба: кравец, гадзіннікавы майстар, цырульнік, кухар разам з сем’ямі пасяліліся ў камяніцы вышэй па Маставой.

Як будынак выглядаў у XVIII — першай палове XIX стагоддзя мы не ведаем. Хутчэй за усё быў трохпавярховы, меў высокі дах і быў злучаны адкрытай галерэяй на ўзроўні 1−2 паверхаў з кармеліцкім касцёлам, адкуль можна было перайсці ў кляштар. Вось так выглядаў гэты выключна цікавы комплекс, які ў адносна добрым стане можна ўбачыць толькі на здымку 1861 г.

Самы першы фотаздымак Гродна, зроблены ў 1861 г. Бачныя адразу тры гродзенскія храмы — кармяліцкі касцёл (унізе), касцёл бернардынак (яшчэ не перабудаваны, але ўжо праваслаўны), манастыр Раства Багардзіцы (вышэй, выглядае з-за бернардынак). Акурат у цэнтры здымка да кармеліцкага касцёла прымыкае галерэя з вялікімі вокнамі, што вяла да кармяліцкай камяніцы.
[irp posts="2879″ name="З біноклем па старым Гродне: горад на літаграфіі канца ХІХ ст."]
План 1753 г. Кармяліцкі касцёл — чырвоны з крыжам. Над ім — кармяліцкая камяніца. Чырвоны будынак унізе — будучы піўзавод, які ў 18 ст. быў магнацкім палацам.
Кляштар і касцёл зачынілі ў 1840-х гг. У канцы XIX ст. хацелі яго перарабіць у гарадскую турму або будынак суда але вайсковае ведамства забрала кляштар сабе і, зруйнаваўшы большую частку храма, зрабіла там казармы. Кармеліцкая камяніца хаця і змяніла выгляд, але найлеш з усяго комплексу захавала арыгінальныя рысы.
Фота з нямецкага самалёта, 1915 г. У цэнтры перароблены расійскімі ўладамі ў казармы кармяліцкі касцёл, справа — кармяліцкая камяніца.
Будынак стаяў доўга. Ужо пабудавалі драмтэатар, а камяніца яшчэ стаяла. Але падчас пабудовы ўсялякіх лесвіц да тэатра яе знеслі. Шкада, бо ўжо праз дзясятак гадоў, у 1994 годзе, адміністрацыя «Прыёрбанка» замовіла праект, які быццам аднавіў сімвалічны фасад касцёла і «высунуў» яго на чырвоную лінію вуліцы. Камяніца паміж адноўленым фасадам кармяліцкага касцёла і новым тэатрам глядзелася б вельмі добра.

У 1968 годзе кармяліцкая камяніца выглядала цалкам прыстойна.

1980 год. Ужо выбетанавалі гаргарыну драмтэатра. Кармяліцкая камяніца ўжо аблупленая, але яшчэ стаіць.

Будынак камяніцы стаяў там, дзе бачныя жоўтыя сцягі банка. Фота 2015 г.

[irp posts="3624″ name="З біноклем па старым Гродне. Глядзі дэтальнае фота горада, якім ён быў 150 гадоў таму"]

Падзяліцца

Апошнія запісы

Тры Белавежскія пушчы. Як агароджы на мяжы змяняюць лес і жывёльны свет у Беларусі, Польшчы і паміж платамі

Белавежская пушча сёння раздзеленая не на дзве, а насамрэч на тры часткі: беларускую, польскую і…

31 сакавіка 2025

«Трэнд — мацоўня, здароўе». Задалі адны і тыя ж пытанні металістам з Беларусі і Польшчы

Ужо некалькі дзесяцігоддзяў метал-музыка аб'ядноўвае людзей не толькі адных музычных прыхільнасцяў, але і падобнага светапогляду.…

26 сакавіка 2025

У гродзенскім ГЦ развяліся прусакі. Куды звяртацца, калі заўважылі насякомых у кафэ ці ў сябе дома

У ГЗК Triniti гродзенцы заўважылі прусака — насякомае бегала па канапе ў зоне фуд-корту. Hrodna.life…

26 сакавіка 2025

«Магчыма, будзе і новы матэрыял». Вакаліст гурта Ulis Слава Корань расказаў, як эміграцыя не дае яму пісаць

Беларускі гурт Ulis праіснаваў больш за 20 гадоў. Яго спадчына жыве - музыканты робяць каверы,…

20 сакавіка 2025

«Мама выпісвала фальшывыя дакументы і дапамагала трапіць у Польшчу». Рэпатрыянтка — пра дзяцінства ў Гродне і эміграцыю ў 1946-м

Крысціна Мішчук (Пянткоўская) нарадзілася ў 1933 годзе ў Гродне ў сям'і мясцовай інтэлігенцыі. Каталічка. Тата…

18 сакавіка 2025

«Мая зямля — што хачу, тое і раблю». З’ездзілі ў польскую вёску ля мяжы з Беларуссю, куды стараста запрашае жыць усіх ахвотных

У 500 метрах ад плота, узведзенага на польскім баку мяжы з Беларуссю, стаіць вёска Азяраны…

17 сакавіка 2025