Антон Аптэкар прыязджаў у Гродна з Масквы на калядныя выхадныя. Сябар Аляксандр паказаў яму горад. Антона ўразілі не толькі велічныя храмы, але і драўляны Новы Свет.

Антон паводле адукацыі юрыст, але даўно цікавіцца гісторыяй і шмат падарожнічае. У Гродне ён быў упершыню.

«Мой гродзенскі сябар Аляксандр даўно мяне запрашаў у Беларусь, – распавядае Антон. – Як і ў кожным расійскім горадзе, я ўбачыў у Гродне цікавую каменную архітэктуру. Але больш за ўсё мяне ўразілі драўляныя пабудовы ў Новым Свеце. І ў Беларусі, і ў Расіі такіх будынкаў становіцца ўсё менш. Вам пашанцавала, у вас яшчэ захаваліся цэлыя кварталы, гэта цікава турыстам. Вы павінны шанаваць такія дамы, гэта важная частка культуры народа. Такую архітэктуру трэба ратаваць ад зносу і перабудовы».

View this post on Instagram

В завершении моего пребывания в Гродно прогулялся по району Новый Свет- это несколько кварталов, где преобладает межвоенная деревянная застройка. С 1921 до 1939 года Гродно был частью Польши, поэтому архитектура этой части города представляет пример польской межвоенной архитектуры со всеми ее особенности. Не смотря на то, что этот район находится не в самом центре города, он не менее интересен, потому что деревянная застройка дает гораздо больше для идентичности города, чем архитектура исторического центра, которая во многом типовая для губернского центра Российской Империи. Поэтому лично для меня одно из самых важных проявлений местного патриотизма – бороться за сохранение истории города и мест, которые делают его уникальным

A post shared by Антон Аптекарь (@aptekaranton) on

Ад свайго гродзенскага сябра Антон даведаўся пра знос драўляных дамоў у Гродне. Масквіч адзначыў, што такое адбываецца і па ўсёй Расіі, але часам атрымоўваецца выратаваць старыя пабудовы з дапамогай медыя і вядомых блогераў.

«Трэба ратаваць такія пабудовы з дапамогай грамадскай кампаніі: збору подпісаў і правядзення пікетаў. А яшчэ трэба больш даносіць да гараджан інфармацыю пра ўнікальнасць гэтых дамоў, бо менш адукаваныя людзі не разумеюць, навошта захоўваць іх. Называюць драўляную архітэктуру халупамі і адрынамі.

«Вам патрэбен свой Варламаў». Турыст з Масквы даў параду, як ратаваць Новы Свет у Гродне

Чыноўнікам і забудоўшчыкам выгадней пабудаваць якую-небудзь шматпавярхоўку або сучасны будынак, чым пакідаць стогадовы дом. У нас у многіх гарадах Расіі нешта падобнае адбываецца.

Але ў нас ёсць добрыя прыклады, калі драўляныя дамы ратуе блогер Ілля Варламаў. У яго магутны медыярэсурс, калі ён бачыць каштоўную пабудову, то пачынае збор сродкаў, яго аўдыторыя дапамагае. Некалькі рэалізаваных праектаў у яго ёсць у розных гарадах Расіі.

Вам у Гродне не хапае такога Варламава – чалавека, які прасоўваў бы ўнікальнасць гэтых драўляных дамоў».

Прыклады ад Варламава

Ілля Варламаў стварыў фонд “Внимание”, які збірае сродкі, кансультуе і дапамагае выратаваць ад разбурэння аб’екты культурнай спадчыны ў Расіі. Фонд дапамагае стварыць ініцыятыўную групу вакол праблемнага будынка і пачаць збор грошай.

Купецкі дом у Бузулуку

Дарэвалюцыйны традыцыйны дом у Бузулеку са злучэннем мадэрновага і рускага дэкору. На аднаўленне дэкору фасада сабралі 120 000 RUB (4080 BYN). Ад пачаў збору да канца работ прайшло два месяцы.

Пошта канца 19 стагоддзя ў вёсцы Багатае

Будынак у стылі эклектыкі з элементамі рускага стылю. У апошнія гады пуставаў. На аднаўленне сабралі 120 832 RUB (4100 BYN). З будынка знялі старую фарбу, адрамантавалі прызбу, аднавілі разьбяныя кранштэйны і пафарбавалі фасад. У будучыні ўнутры плануецца адкрыць раённы краязнаўчы музей.

Дом мяшчаніна Мядзведзева ў Бузулуку

Меркавана дом пабудаваны ў 1910-я. Пасля рэвалюцыі дом адабралі. Зараз тут жывуць дзве сям’і, якія імкнуцца падтрымліваць яго ў нармальным стане. Праз фонд збіралі грошы на аднаўленне элементаў дэкору, дзверы і выраб новых драўляных вокнаў. Сабралі 265 485 RUB (9000 BYN).

Архітэктары рыхтавалі праект калероўкі дома, з пачаткам будаўнічага сезону пачаліся работы па ачыстцы і афарбоўцы фасада сіламі мясцовых жыхароў і валанцёраў. Старыя арыгінальныя дзверы не падлягалі рэстаўрацыі: дошкі рассохліся, перакасіліся, з’явіліся шчыліны. Іх замянілі дакладнай копіяй. Большая частка разьбянога дэкору была страчана – яго аднавілі.

Ці можна прымяніць гэты вопыт у Беларусі?

Старшыня савета Беларускага дабраахвотнага таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры Антон Астаповіч кажа, што ініцыятыва Варламава добрая, але падобнае ў Беларусі зрабіць вельмі праблематычна.

“У Расіі іншая сітуацыя. Там кожны год з дзяржаўнага бюджэта закладаюцца вялікія грошы пад гранты для грамадскіх ініцыятыў за кошт якіх і можна ратаваць старыя будынкі. Фонд Варламава фактычна не збіраў грошы, ён пракруціў свой праект, дзякуючы гэтым грантам, якія бываюць вельмі вялікімі. Плюс у Расіі ёсць алігархі, якія адсцёгваюць пэўныя сумы на добрую справу.

З пункту гледжання прававых нормаў нешта падобнае і ў нас можна зрабіць. А з пункту выканання гэта вельмі складана. Трэба займацца маёмасцю, а без вырашэння гэтага пытання ніводзін праект не зможа рэалізавацца. Таксама пры выкананні трэба дабівацца перагляду праекта дэтальнай планіроўкі будынка і праекта зоны аховы, каб туды ўпіхнуць новую архітэктурную канцэпцыю з новымі функцыямі. Прапісаць, хто будзе інвестарам і г.д. У нас можна паспрабаваць нешта падобнае зрабіць, але, на маю думку, будуць затрачаны вялікія сілы, а вынік будзе нулявы.

Я вельмі расчараваны ў зборы сродкаў унутры нашай краіны – з грамадзян і фірмаў. Я ведаю гэта выдатна, бо сам удзельнічаў у падобным, калі ў 2009 годзе збіралі грошы на Навагрудскі замак. Трэба было каля 9,5 млн долараў сабраць з дапамогай народнага краўдфандынгу. У выніку ахвяраваннямі і дзвюма латарэямі мы сабралі ўсяго каля 100 тыс. долараў. Уся астатняя сумма была ад уладаў.

Тое самае было па замене наверша вежы Нясвіжскага замка. Хадзілі па кабінетах па фірмах і збіралі грошы. Тады сабралі ахвярваннямі толькі 20%, усё астатняе з рэспубліканскага бюджэту.

Збіраць грошы на старыя будынкі ў Беларусі вельмі складана”.

Перадрук матэрыялаў Hrodna.life магчымая толькі з пісьмовага дазволу рэдакцыі. Кантакт info@hrodna.life

Рэпарцёр, фатограф, краязнаўца. Самы хуткі журналіст Гродна на ровары. Руслана і яго ровар ведаюць многія гараджане: ад чыноўнікаў да бамжоў. Падчас службы ў войску быў разведчыкам, а цяпер даказвае, што выведнік былым не бывае. Працуе ў Hrodna.life з 2013 года, калі сайт яшчэ працаваў пад брэндам “Твой стыль”. У канцы 2018 выдаў кнігу “Горад адзін, успаміны розныя”, дзе сабраў успаміны гродзенцаў пра 1930-40-я гады.