Каля 20 беларусаў, якія праходзяць сведкамі па справе «Рабочага Руху», пакінулі Беларусь. Такую лічбу называюць самі з’ехаўшыя. Пра ад’езд некаторым «намякнулі» знаёмыя ў сілавых структурах. Двое былых супрацоўнікаў «Гродна Азот» на ўмовах ананімнасці распавялі Hrodna.life, як іх дапытвалі ў КДБ, што канфіскавалі пры ператрусе і чаму яны з’ехалі.

У 20-х чыслах верасня 2021 года супрацоўніка «Гродна Азот» Івана (імя зменена, Hrodna.life не называе супрацоўнікаў і канкрэтных дат, бо крыніцы асцерагаюцца за сем'і, што засталіся ў Беларусі) раніцай папрасілі прыехаць з працы дадому. Да яго прыйшлі супрацоўнікі міліцыі і сказалі, што ён нібыта быў сведкам, калі кагосьці збілі на вуліцы. Іван прыехаў, а яго павезлі ў КДБ. Там ён даведаўся, што праходзіць сведкам па справе аб здрадзе дзяржаве.

20 верасня ў Гродне стала вядома пра затрыманне трох былых «азотаўцаў», якія пайшлі ў стачку. Затрыманні завадчан і стачкамаўцаў прайшлі па ўсёй Беларусі. Пазней стала вядома, што 13 былых і дзеючых супрацоўнікаў «Гродна Азот», Беларускага металургічнага завода, Беларускай чыгункі і «Нафтана» знаходзяцца ў СІЗА КДБ. Узбуджана справа па некалькіх артыкулах Крымінальнага кодэкса. Сярод іх — здрада дзяржаве і стварэнне экстрэмісцкага фармавання. Па першым артыкуле ім пагражае да 15 гадоў пазбаўлення волі, па другім — да 10. Іх прызналі палітзняволенымі.

Апытанне ў КДБ доўжылася нядоўга. У Івана пыталіся, адкуль ён знаёмы з Сяргеем Шэлестам (супрацоўнік «Гродна Азот» у стачцы, падазраваны па справе «Рабочага Руху» — Hrodna.life). Супрацоўнікі КДБ патрабавалі ад Івана разблакаваць тэлефон, каб «паглядзець Telegram і падпіскі на экстрэмісцкія чаты». Пры гэтым сілавікі нецэнзурна выказваліся і пагражалі сям'і.

 — «Падумай пра сям’ю, пра дзіця, навошта табе гэта трэба?— пераказаў дыялогі Іван. — Усё ў лепшым стылі КДБ. Пару разоў прапаноўвалі ўдарыць: «Ды што ты тут вы**ваешся, ці табе ў**аць?». «Раз вы па-іншаму не ўмееце, давайце». «Ды мы цябе са сведкі зробім падазраваным». «Ну, добра, я акурат чыстыя трусы апрануў».

Супрацоўнікі КДБ пры допыце змяняліся і з кожным разам станавіліся «ўсё больш лаяльнымі». Іван адзначыў, што дапытвалі яго маладыя супрацоўнікі КДБ, а раней яму сярод іх сустракаліся людзі ва ўзросце. Ён выказаў здагадку, што многіх маглі перавесці ў Мінск для расследавання справы.

Пётр (імя таксама зменена — Hrodna.life) прабыў у КДБ з раніцы да 23.00. Ён стаў сведкам па справе, калі падазраваных «паламалі ў СІЗА», «забралі тэлефоны, ноўтбукі», «прачыталі перапіскі». «Думалі, што мы з імі супрацоўнічаем. Але мы проста маем зносіны з людзьмі - яны ж нашы сябры», — распавёў Пётр Hrodna.life. Яму пагражалі адвезці яго ў СІЗА КДБ у Мінск. Пётр даў паказанні - па яго словах, маўчанне магло абярнуцца суткамі.

Ператрус: забралі ўлёткі і тэхніку

Пры допыце Іван распавёў, што ў яго дома знаходзяцца ўлёткі «Рабочага Руху» і яшчэ адзін тэлефон. Гэтыя рэчы у выніку канфіскавалі пры ператрусе. Па яго словах, гэта ўлёткі «аб тым, што адбывалася на „Азоце“». Там не было якіх-небудзь сакрэтных дадзеных. «Ведалі, што шукаць. Бардак для выгляду навялі», — апісаў ператрус Іван. Ён даў падпіску аб невыдаванні. Дома ў Пятра таксама шукалі тэхніку, папяровыя носьбіты, тэлефоны.

Ад’езд

Ужо на наступны дзень Івану намякнулі пра ад’езд «свае хлопцы». Іван з’ехаў у Польшчу і цяпер знаходзіцца ў бяспецы. Ён падаў заяву на міжнародную абарону, каб пазбегнуць экстрадыцыі. Гэта доўгая працэдура, але з моманту падачы заявы Івана ўжо не могуць экстрадаваць.

Згодна з польскім заканадаўствам, замежніку прадастаўляецца дадатковая абарона ў тым выпадку, калі вяртанне ў краіну паходжання можа пагражаць яму рэальнай рызыкай атрымання сур’ёзнай шкоды, напрыклад, пастановай аб смяротнай кары або выкананнем пакарання, катаваннямі, бесчалавечным або прыніжаючым годнасць абыходжаннем ці пакараннем. Таксама іншаземец можа разлічваць на абарону, калі на радзіме яму пагражае сур’ёзная і індывідуальная небяспека для жыцця або здароўя ў выніку распаўсюджанага прымянення гвалту ў дачыненні да грамадзянскага насельніцтва ў сітуацыі міжнароднага або ўнутранага ўзброенага канфлікту.

Крыніца: polsha24.com

Па дадзеных Івана, затрымлівалі па справе і дзеючых супрацоўнікаў прадпрыемства, і стачкамаўцаў. Колькі датычных да «Гродна Азот» людзей з’ехалі, Іван дакладна не ведае. Яму вядома аб прыкладна дзесяці выпадках. Некаторыя з’ехалі, не будучы фігурантамі справы, але баючыся за сваю бяспеку.

Пётр з’ехаў у канцы верасня, «як любы разумны беларус, які трапляе ў такія ўстановы». У Гродне па крымінальнай справе затрымлівалі 10 чалавек, у асноўным — дзеючых супрацоўнікаў, распавёў Пётр. З «стачкі» затрымалі двух-трох чалавек. З усёй Беларусі з’ехалі 20 чалавек, якія сталі фігурантамі справы. Паводле інфармацыі Hrodna.life, дзеючых супрацоўнікаў, якія з’ехалі, афіцыйна звольнілі.

Аб планах «абжыцца»

Цяпер Іван шукае кватэру, працу, рыхтуецца «абжывацца» і перавезці ў Польшчу сям’ю. Згодны працаваць дзе заўгодна. Уладкавацца па спецыяльнасці ў сферу хімічнай прамысловасці ён пакуль не можа — патрэбна веданне мовы.

Пётр асцярожна паведаміў, што знаходзіцца ў Еўрасаюзе. У планах у яго — зрабіць дакументы, «абжыцца», знайсці працу, перавезці сям’ю, і «будаваць новую краіну», а далей «усё залежыць ад абставін». Па яго словах, рынак працы перапоўнены прапановамі працы, і заробак у 1000 долараў — не праблема.

Аб сітуацыі на заводзе і крымінальнай справе

Па словах Івана, абсталяванне на прадпрыемстве — старое і зношанае. Гэта прыводзіць да перабояў і паломак. Працаваць даводзіцца не па рэгламенце. Гэта значыць, што межы па тэмпературы, ціску і часе не выконваюцца, каб выканаць аб’ёмы ў тэрмін. Умовы працы некамфортныя — напрыклад, здараюцца пропускі аміяку. Ці могуць «паломкі» супрацоўнікі арганізоўваць спецыяльна? «Дасведчаныя людзі могуць, але ці будуць рабіць — пытанне іншае».

Чытайце таксама: Дырэктар «Гродна Азот» аб аварыйных спыненнях у цэхах: «Cтатыстыка практычна нязменная»

У сюжэце СТВ вечарам 29 верасня паказалі урыўкі з допытаў падазраваных. Андрэй Пагерыла распавёў, што пасля вывешвання на заводзе БЧБ-сцяга і адміністрацыйнага арышту ён «трапіў у поле зроку так званых дэмакратычных сіл». Ён дадаў, што «не вельмі» ў палітыцы і негатыўна выказаўся аб Святлане Ціханоўскай. Уладзімір Цераневіч, памочнік майстра на заводзе «Хімвалакно» (уваходзіць у склад «Гродна Азот»), намеснік старшыні Беларускага Незалежнага прафсаюза «Гродна Азот» распавёў пра тое, як іх «вялі да дыверсіі».

На думку Івана, затрыманыя азатоўцы далі такія паказанні, таму што на іх націснулі. Па словах Івана, ніякага «шпіянажу» на прадпрыемстве не было, а сілавікі «робяць прыгожую карцінку для тэліка». «Вайна, трэба абараняцца пастаянна», — пракаментаваў ён. Пётр лічыць гэтак жа: «Тое, што яны сказалі на дзяржканалах, — гэта не іх словы».

Па словах Івана, праца страйкаму вялася праз актыў. «Вядома, збіралася інфармацыя, распаўсюджвалася, людзям казалі праўду — лічбы, статыстыку. Паціху рыхтаваліся да страйку», — распавёў ён. Паводле яго інфармацыі, большасць супрацоўнікаў незадаволеныя ўмовамі працы, рэжымам, заробкам. У Пятра іншая інфармацыя: «Усе незадаволеныя, але людзі маўчаць. Хто незадаволены і выказваецца — сядзіць альбо з’язджае».