Спадчына

Гадлеўскі пастараўся! Дзе сёння знаходзяцца самыя беларускія могілкі Гродзеншчыны

Помнікі на могілках у Беларусі, як правіла, падпісваюць па-польску (католікі) або па-расійску (праваслаўныя). Цяпер рускамоўныя надпісы не рэдкасць і на надмагіллях з каталіцкай сімволікай. Беларускамоўных помнікаў мала. Гэта найчасцей надмагіллі настаўнікаў роднай мовы на вясковых могілках або помнікі людзям, звязаным з беларускай нацынальнай справай у гарадах.

Палова надмагілляў - на мове

На Гродзеншчыне ёсць толькі адныя вясковыя могілкі, дзе добрая палова надмагілляў падпісана на беларускай мове. Гэта вёска Жодзішкі ў Смаргонскім раёне. Жодзішкі - цэнтр старой каталіцкай парафіі з цудоўнымі краявідамі над Вяллёй, захаванымі броварам, вадзяным млыном і будынкам былога езуіцкага калегіума, дзе традыцыйна для Беларусі цяпер месціцца псіхіятрычны шпіталь.

Чым жодзішкаўцы так адрозніваюцца ад жыхароў суседніх парафій, што ўжо шмат гадоў падпісваюць надмагіллі на беларускай мове, а не па-польску?

Шэсць гадоў, адзін ксёндз і ўплыў да сёння

Справа ў тым, што ў 1921 — 1927 гг. пробашчам у Жодзішках быў вядомы беларускі патрыёт ксёндз Вінцэнт Гадлеўскі. З 1924 г. ён выкарыстоўваў у касцельных казаннях беларускую мову, што было з радасцю сустрэта большасцю жыхароў Жодзішак.

Польскія ўлады хутка зразумелі, што беларуская актыўнасць аднаго ксяндза можа выклікаць у Заходняй Беларусі ланцуговую рэакцыю і народ масава пачне патрабаваць увядзення беларускай мовы ў касцельнае жыццё, а гэта паставіць пад сумнеў даўнюю ідэалагічную звязку «католік — паляк». Таму ксяндза Вінцэнта Гадлеўскага абвінавацілі ў антыдзяржаўнай дзейнасці і на два гады пасадзілі ў турму.

Але жодзішкаўцы захавалі высокі ўзровень беларускага патрыятызму, беларуская мова для іх — не проста вясковая гаворка, а праява гонару і партыятызму. Менавіта таму былыя парафіяне ксяндза Гадлеўскага — Грыбы, Бабкі, Чырыцы, Дудзінскія, Ярмакі, Усаевічы ляжаць у магілак з помнікамі, напісанымі на мове продкаў.

Падзяліцца

Апошнія запісы

Тры Белавежскія пушчы. Як агароджы на мяжы змяняюць лес і жывёльны свет у Беларусі, Польшчы і паміж платамі

Белавежская пушча сёння раздзеленая не на дзве, а насамрэч на тры часткі: беларускую, польскую і…

31 сакавіка 2025

«Трэнд — мацоўня, здароўе». Задалі адны і тыя ж пытанні металістам з Беларусі і Польшчы

Ужо некалькі дзесяцігоддзяў метал-музыка аб'ядноўвае людзей не толькі адных музычных прыхільнасцяў, але і падобнага светапогляду.…

26 сакавіка 2025

У гродзенскім ГЦ развяліся прусакі. Куды звяртацца, калі заўважылі насякомых у кафэ ці ў сябе дома

У ГЗК Triniti гродзенцы заўважылі прусака — насякомае бегала па канапе ў зоне фуд-корту. Hrodna.life…

26 сакавіка 2025

«Магчыма, будзе і новы матэрыял». Вакаліст гурта Ulis Слава Корань расказаў, як эміграцыя не дае яму пісаць

Беларускі гурт Ulis праіснаваў больш за 20 гадоў. Яго спадчына жыве - музыканты робяць каверы,…

20 сакавіка 2025

«Мама выпісвала фальшывыя дакументы і дапамагала трапіць у Польшчу». Рэпатрыянтка — пра дзяцінства ў Гродне і эміграцыю ў 1946-м

Крысціна Мішчук (Пянткоўская) нарадзілася ў 1933 годзе ў Гродне ў сям'і мясцовай інтэлігенцыі. Каталічка. Тата…

18 сакавіка 2025

«Мая зямля — што хачу, тое і раблю». З’ездзілі ў польскую вёску ля мяжы з Беларуссю, куды стараста запрашае жыць усіх ахвотных

У 500 метрах ад плота, узведзенага на польскім баку мяжы з Беларуссю, стаіць вёска Азяраны…

17 сакавіка 2025