У маленькім і акуратным Адэльску ў Гродзенскім раёне, дзе нарадзіўся мітрапаліт Тадэвуш Кандрусевіч, ведаюць і перажываюць пра тое, што іх земляка не пусцілі на радзіму. Кажуць, што хвалююцца і моляцца за яго, а яшчэ пытаюцца ў прыезджых, як жа так атрымалася, што кіраўніка Каталіцкай Царквы ў Беларусі, сапраўднага беларуса па нараджэнні і перакананнях, не пусцілі дадому. «А што ж ён зрабіў такога? Ён жа наш, адэльскі», — разгублена пытаюцца мясцовыя. TUT.BY з’ездзіў на малую радзіму Тадэвуша Кандрусевіча і даведаўся, як жыве пасёлак, адкуль родам мітрапаліт і дзе ёсць вуліца яго імя, і што пра ўсё, што адбываецца, думаюць вяскоўцы.

Днём у Адэльску — пустэльна і ціха. Пасярэдзіне мястэчка — старадаўні драўляны касцёл, крыху далей — вялікі плакат з інфармацыяй пра людзей і помнікаў, якімі ў Адэльску ганарацца. На адной з фатаграфій — Тадэвуш Кандрусевіч.

Фото: Катерина Гордеева, TUT.BY
Нагадаем, кіраўнік Каталіцкай царквы Беларусі ўсё яшчэ знаходзіцца ў Польшчы — 31 жніўня яго не пусцілі на радзіму. Беларускія памежнікі адмовілі мітрапаліту-беларусу ва ўездзе ў Беларусь без тлумачэння прычын

Адэльск называюць мястэчкам чатырох біскупаў. Мясцовыя пра гісторыю аграгарадка гатовыя распавядаць доўга і грунтоўна. Вось, напрыклад, адразу кажуць, што ў канцы XVII стагоддзя жылі два браты: Астафій і Аляксандр Катовічы. Першы быў Смаленскім біскупам, другі - Віленскім. Адсюль жа родам Караль Панцяжынскі, ён быў беларускім, Смаленскім і віленскім біскупам. І калі пра гэтых трох святароў мясцовым вядома мала, то біяграфію Кандрусевіча, здаецца, тут ведаюць назубок.

Святара тут успрымаюць больш не як кіраўніка Каталіцкай Царквы ў Беларусі (хоць, прызнаюцца, ганарацца вядомым земляком), а як свайго, мясцовага. Успамінаюць яго хлапчуком і, абмяркоўваючы апошнія навіны пра мітрапаліта, маюць шмат пытанняў, якія задаць няма каму. Хіба што заезджым журналістам.

Фото: Катерина Гордеева, TUT.BY

Адэльскія адразу кажуць, што мітрапаліт часта прыязджае на сваю малую радзіму. Тут ён быў і летась, калі святкаваў 30-годдзе свайго біскупскага служэння. Вяскоўцы згадваюць, што год таму ў мястэчку праходзіла богаслужэнне, на якім біскуп расказваў аб пачатку свайго духоўнага шляху, згадваў сям’ю, якая многае зрабіла для яго станаўлення як святара, аб мясцовым каталіцкім плябане Пятры Барташэвічу і аб бабулі, якая прыводзіла маленькага Тадэвуша ў касцёл нават тады, калі ксяндза тут не было.

Мітрапаліт Кандрусевіч — першы ў Беларусі каталіцкі святар, якога прысвяцілі ў духоўны сан у пасляваенны перыяд. Было гэта летам 1989 года. Праўда, у Беларусі ён праслужыў нядоўга — усяго паўтара года. У красавіку 1991 года папа Ян Павел II адправіў Тадэвуша Кандрусевіча ў Расію, дзе тады было ўсяго два дзеючых касцёла — у Маскве і Ленінградзе. У 2007 годзе Кандрусевіч вярнуўся ў Беларусь, каб працягнуць тут сваё біскупскае служэнне.

Па словах жыхароў Адэльска, «іх Тадэвуш» ніколі не забываў пра роднае мястэчка. І пры любой магчымасці — а мясцовыя разумеюць, што ў біскупа шмат спраў, — прыязджаў на малую радзіму.

Быў ён тут і мінулым летам. Браў удзел у традыцыйных урачыстасцях у гонар святога Антонія Падуанскага, якога ў гэтых месцах паважаюць ужо больш за 500 гадоў. У Адэльску святому нават паставілі бронзавы помнік. Мясцовыя аб усім гэтым падрабязна распавядаюць і сцвярджаюць, што малітвы, узнесеныя да святога Антонію, дзеюць цуды. Вось і Тадэвуш Кандрусевіч шануе святога, а прыходзячы ў мясцовы касцёл з сям’ёй, будучы хлапчуком, заўсёды маліўся і Антонію Падуанскаму.

Фото: Катерина Гордеева, TUT.BY

—  Я Кондрусевича знаю с детства, — гаворыць пажылы мужчына на прыпынку. Прадстаўляецца Эдвардам і распавядае, што родам адсюль, але ўжо даўно жыве ў Гродне, у Адэльску ж засталася бацькоўская хата. Цяпер ён вяртаецца ў абласны цэнтр, да аўтобуса хвілін 20 — значыць, ёсць час пагаварыць. — У касцёле тогда был ксёндз Барташэвіч. Он у лагеры сидел. Харошы был ксёндз. Как пропаведзі вёл, так увесь касцёл плакал. Тадэуш яму дапамагаў, служыў. А потым у сваёй пропаведзі ўспамінаў яго, што той дапамог яму на духоўнай дарозе. Я на 6 год старшэ яго (Тадеуш Кондрусевич родился в 1946 году. — Прим. TUT.BY). Яму тады, калі мы ў касцёл хадзілі, было 7 лет, мне — 13. Ёсць фота, дзе мы вмесце. Он сидит, а мы, старшие, стаім. Дык біскуп жа наш, калі вярнуўся з Расіі на радзіму у сваім біскупскім служэнні, начал усе рабіць для обшчага касцёла. Не было ж сістэмы нікакой. Ксёндзы былі, но мала, касцёлы многія стаялі закрытыя. І што? Такога чалавека не пускают сейчас у Беларусь?

Фото: Катерина Гордеева, TUT.BY
Дом, дзе жыў Тадэвуш Кандрусевіч

Мужчына распавядае, што касцёл у Адэльску пры савецкай уладзе ніколі не закрываўся, а прыход заўсёды быў шматлюдным. Зараз, праўда, з-за каранавіруса «да касцелу» людзей у буднія дні прыходзіць менш. Але, калі прыязджаў Тадэвуш Кандрусевіч, храм нязменна напаўняўся вернікамі. Людзі прыязджалі на пропаведзі не толькі з навакольных вёсак, але і з Гродна.

Эдвард усё спрабуе знайсці прычыну таго, што адбылося нядаўна на польска-беларускай мяжы. Расказвае: пра тое, што мітрапаліта не пускаюць назад у Беларусь, даведаўся з навін.

Фото: Катерина Гордеева, TUT.BY

Праўда, адразу дадае: многія ў Адэльску глядзяць польскія каналы. Мову суседняй краіны ведаюць, ды і вунь антэны-«талеркі» на дамах вісяць. Але, кажа, вы не думайце: у Адэльску з нацыянальным пытаннем усё добра — і палякі па нацыянальнасці, і беларусы заўсёды жылі разам. Большасць тут — каталікі. Ёсць праваслаўныя, да вайны жылі габрэі. «За польскім часам» Адэльск значыўся горадам, а яшчэ раней меў свой сцяг і герб.

—  Усё ў нас тут добра. І Кандрусевіч свой, — кажа Эдвард. — Понятно, что ён мог слова нейкае не так сказаць — і ўсё. Зараз хваціт аднаго слова. Но, думаю, вернецца ж біскуп дамой. Мы ж чакаем.

Фото: Катерина Гордеева, TUT.BY

Аб мітрапаліце-земляку людзі кажуць адно і тое ж: паважаны, добры і справядлівы. Свой.

Пра тое, як ставяцца тут да Тадэвуша Кандрусевіча, кажа і той факт, што вуліцу, дзе стаіць дом, у якім калісьці жыла сям’я будучага біскупа, афіцыйна перайменавалі ў яго гонар. Гадоў 10 таму мясцовыя жыхары сабралі подпісы — і стала вуліца Леніна вуліцай Кандрусевіча. Тут пра гэта кажуць з непрытоеным гонарам.

Фото: Катерина Гордеева, TUT.BY

 — Добра атрымалася, так? — з усмешкай пытаецца ў нас мясцовы жыхар Міхаіл. Цяпер ён — гаспадар драўлянага дома, дзе калісьці жыла сям’я біскупа. Бацькі Кандрусевіча памерлі ў 1985-м (тата) і 1999-м (мама) гадах. Але дажывалі свой век яны ўжо ў Гродне, не ў Адэльску. Пахаваная мама на мясцовых могілках.

Фото: Катерина Гордеева, TUT.BY

 — Пасля смерці бацькоў хату выкарыстоўваю толькі ў якасці дачы. Там у мяне агарод і сад вялікі - яблыні, грушы. Чулі мы тут пра тое, што Кандрусевіча не пусцілі ў Беларусь. Я не ведаю, як гэта каментаваць. Дзівімся, перажываем, молімся, — кажа мужчына і вядзе паказваць свае ўладанні, адначасна збіраючы ў пакет для нас яблыкі.

Фото: Катерина Гордеева, TUT.BY

Здаецца, навіны з «вялікай зямлі» з яе пратэстамі і затрыманнямі, тут, у ціхім Адэльску, на самай мяжы з Польшчай, ідуць фонам і змешваюцца з апавяданнямі пра ўраджай і непазбежнай зімы. Мясцовыя ж адразу кажуць: гэта не таму што вяскоўцам нецікава, проста і тое, і то цяпер важна — і перамены ў жыцці краіны, і «выгнанне» мітрапаліта, і ўжо вырасла бульба.

Фото: Катерина Гордеева, TUT.BY

 — Вось на зіму загатовім 15 яшчыкаў яблык, дык яны да вясны ляжаць будуць, — гаворыць Яніна, якая таксама жыве на вуліцы Кандрусевіча. Жанчына — аднакласніца біскупа. Пра тое, што мітрапаліта не пусцілі ў Беларусь, яна даведваецца ад журналістаў.

—  Аёечкі! А дзе ж ён там жыве зараз? А можа яму якая дапамога патрэбна, а мы тут не ведаем? Аёечкі! Як жа мы без яго тут будзем, калі ён застанецца там? —жанчына махае рукой у бок мяжы. Да памежнай паласы праз поле — не больш за кіламетр. —Ён жа беларус, наш, адэльскі. За што ж яго не пускаюць дадому? Што ж ён такога зрабіў? Што ж гэта робiцца?

Фото: Катерина Гордеева, TUT.BY

Яніна распавядае пра былога аднакласніка: вучыўся добра, быў спакойным і адказным. У касцёл хадзіў з бацькамі і бабуляй, удзельнічаў у набажэнствах. Скончыў Ленінградскі політэхнічны універсітэт, а потым і духоўную семінарыю ў Каўнасе. Рапартуе: з сям'і мітрапаліта ў Адэльску нікога не засталося, толькі далёкія сваякі, мама біскупа і сястра, якая памерла ў маладым узросце, пахаваныя на мясцовых могілках.

Фото: Катерина Гордеева, TUT.BY

 — Нармальны і просты. Вой, пайду да касцёлу, памалюся за яго. Ды мы ўсе будзем малітву складаць за яго.

Бабуля на імгненне змаўкае — а потым зноў, лемантуючы па-сялянску, дзівіцца таму, што цяпер Тадэвуш Кандрусевіч вымушана знаходзіцца ў Польшчы. Яніна качае галавой і доўга ўздыхае.

 — Ну дык, можа, пусцяць яго-такi дахаты? — пытаецца яна ў нас на развітанне — і вяртаецца ў агарод выкопваць бульбу.

Фото: Катерина Гордеева, TUT.BY