Дзяніс Васін – адзін з нямногіх, хто сёння ў Гродне робіць копіі сярэднявечных даспехаў. Ён хоча развіваць сваю справу – набраць вучняў і адкрыць на базе Дома культуры студыю гістарычных рамёстваў. Hrodna.life пабываў у майстэрні гродзенскага платнера і даведаўся колькі часу і сіл сыходзіць у рамесніка, каб узнавіць даўнія даспехі.

Платнер – чалавек, які ў сярэднявеччы вырабляў даспехі. Гэта рамяство зафіксавана ў актавых дакументах Вялікага Княства Літоўскага. Назва паходзіць ад даспеха “платнеры” (англ. Coat of plates, pair de plates). Гэты даспех выглядаў як нагруднік са скуры або дарагой тканіны з накляпанымі знутры сталёвымі пласцінамі.

З ралевікоў у рэканструктары

«Ідэя займацца платнерскім рамяством развівалася ў мяне павольна, але бесперапынна, – распавядае Дзяніс, вядомы ў колах рэканструктараў яшчэ як M.Kasmaty. – Пачынаючы з ранняга дзяцінства, пад уплывам вялікай бацькавай бібліятэкі, я вывучаў кнігі, даведнікі і каталогі па зброевай тэматыцы розных эпох”.

У школьныя гады Дзяніс уступіў у ролевы, а потым у рэканструктарскіх рух. Патрэбныя былі зброя, касцюмы і тэматычны інвентар – так я ўцягнуўся ў гэтую справу. Першымі вырабамі былі кальчужныя элементы даспеха.

Даспехі рыцараў сярэднявечча ў выглядзе кальчугі былі самымі распаўсюджанымі: яны сталі шырока выкарыстоўвацца ўжо ў 12-м стагоддзі. Даспехі кольчатыя важылі адносна няшмат – 8-10 кг. Поўны камплект, уключаючы панчохі, шлем і пальчаткі, дасягаў вагі 20 кг. Галоўная перавага – яны не абмяжоўвалі рухі.

На адзін элемент – да некалькіх тыдняў

Сёння ў Дзяніса ўласная майстэрня ў гаражы дома. За яго плячыма некалькі дзясяткаў копій розных сярэднявечных даспехаў. Гэта не толькі кальчуга, але і цэлыя камплекты даспехаў розных эпох. Асноўныя заказчыкі – рэканструктары, фехтавальшчыкі, ралевікі, калекцыянеры, штосьці ён робіць для для экспазіцый. Частка экспанатаў знаходзіцца ў пастаяннай экспазіцыі Цэнтра рамёстваў на вуліцы Рэйманта.

«Сёння платнерам прасцей працаваць, чым у сярэднявеччы. Дзесьці яны выкарыстоўваюць і сучасныя інструменты, але гэта не значыць, што гэта палягчае працу, – кажа мужчына. – На прапрацоўку аднаго элемента можа сыходзіць да некалькіх тыдняў, а даспехі можна рабіць і па некалькі месяцаў. У Беларусі платнераў няшмат, большая частка ў Мінску. У Гродне гэтым займаюся я і яшчэ адзін мой калега».

Прыходзіцца эксперыментаваць

У Дзяніса кожны новы праект пачынаецца з вывучэння эпохі, музейных экспанатаў, фатаграфій і карцін. Свае даспехі Дзяніс вырабляе на аснове археалагічных крыніц, пераважна даследаваных ў Гродзенскім гісторыка-археалагічным музеі. Самастойна вывучае, вымярае, а потым выкоўвае.

«Самае складанае – знайсці адэкватнае апісанне музейнага артэфакта ці артыкул аб археалагічнай знаходцы. Ёсць цяжкасці з выкрайкамі і макетам будучага вырабу, улічваючы геаметрычныя параметры і прапорцыі крыніцы, па якой робіцца даспех. Яшчэ трапляюцца тэхнічныя задачы, якія былі ўвасоблены старажытнымі майстрамі, а потым гэтыя навыкі былі згублены. Таму часта даводзіцца эксперыментаваць”.

Дзяніс любіць распавядаць пра шлем, які рэканструяваў з экспазіцыі Новага замка. Гэты экспанат у яго заўсёды на бачным месцы.

“Арыгінальныя рэшткі шлема замяраў асабіста пры падтрымцы музейных супрацоўнікаў, – кажа рамеснік. – Такі элемент можна аднесці да так званых “шаломаў” (разнавіднасць шлема), але ўнікальнасць яму надае тое, што ён быў знойдзены з іншым наўмысна сапсаваным узбраеннем, сярод якога была раменная спражка. Яе аналагі прасочваюцца ў пахаваннях прускіх плямёнаў у часы хрысціянізацыі гэтых зямель тэўтонскімі рыцарамі”.

Можна меркаваць, што шлем, разам з астатнім рыштункам, быў наўмысна кінуты нейкім прускім ваяром, які быў саюзнікам крыжакоў падчас адной з аблог нашага горада ў пачатку 14 стагоддзя.

Зброя загінулага рыцара

Дзянісу найбольш цікавая рэканструкцыя XVI стагоддзя – эпохі бітвы пад Оршай. Гродзенец плануе рэканструяваць даспехі рыцара, якія захоўваюцца сёння ў музеі ў Магілёве. Гісторыкі мяркуюць, што яны належалі небагатаму воіну, які загінуў у бітве 4 лістапада 1502 года пры адступленні войскі ВКЛ.

“Гэтыя даспехі, знойдзеныя на дне ракі Віхры ў Мсціславе, унікальныя для Беларусі. Яны маюць сусветнае значэнне, – распавядае Дзяніс. – Ім нададзена найвышэйшая гісторыка-культурная каштоўнасць! Рыцара паднялі разам з даспехамі. Маё меркаванне: гэта 100% беларускі даспех, які падкрэслівае прыналежнасць да заходнееўрапейскай традыцыі. Рыцар быў абаронены па самых перадавых тэхналогіях свайго часу. Гэта тое, што я б хацеў рэканструяваць ў будучыні”.

Дзяніс хоча развіваць платнерскае рамяство ў родным горадзе. У Цэнтры культуры зацікаўлены ў адкрыцці студыі гістарычных рамёстваў. Калі гэта будзе – пакуль невядома. Але платнер ужо гатовы праводзіць тэматычныя майстар-класы.

Перадрук матэрыялаў Hrodna.life магчымая толькі з пісьмовага дазволу рэдакцыі. Кантакт info@hrodna.life