Кафэ на месцы могілак – кепская ідэя. Чаму новы будынак на Траецкай абяцае стаць скандальным

Не так даўно стала вядома, што на вуліцы Вялікай Траецкай ў Гродне паміж дамамі 39 і 33 і домам 12 па 1-ай Працоўнай хутка можа пачацца будаўніцтва новага гандлёва-офіснага будынка. Але ёсць ёсць тры прынцыповыя моманты, чаму гэтага не варта рабіць, лічыць гродзенскі гісторык Мечыслаў Супрон.

У мінулым годзе гэты ўчастак набыў на аўкцыёне гродзенскі прадпрымальнік Дзмітрый Яфрэмаў. Задумак у Дзмітрыя шмат. Прадпрымальнік плануе размясціць у бізнес-цэнтры – які будзе складацца з падвала, двух паверхаў і мансарды – выставачная зала на 450 квадратаў, памяшканні пад гандаль і паслугі, а таксама офісы.

Побач, па задумцы інвестара, будзе пабудавана кафэ з пякарняй. Фішкай праекта павінен стаць векавой дуб, які абяцалі захаваць і ўпісаць у архітэктурнае аблічча. У інтэрнэце нават з’явіўся эскізны малюнак будучых пабудоў. Засталася толькі фармальнасць – прайсці грамадскія абмеркаванні, каб канчаткова зацвердзіць праект.

Кафэ на месцы могілак - кепская ідэя. Чаму новы будынак на Траецкай абяцае стаць скандальным
Кафэ на месцы могілак - кепская ідэя. Чаму новы будынак на Траецкай абяцае стаць скандальным
Праект будучага гандлёва-офіснага будынка (жоўты колер) і кавярні (аранжавы колер)

Змена планіровачнай структуры ў гістарычным цэнтры – злачынства

Дадзены ўчастак знаходзіцца ў межах гісторыка-культурнай каштоўнасці “Гістарычны цэнтр г. Гродна” і ўключаны ў зону аховы гістарычнага цэнтра. Рэгламентамі зонаў аховы забараняецца неабгрунтаванае змяненне характару архітэктуры фасадаў шэрагавай забудовы, а таксама змена планіровачнай структуры забудовы гістарычнага цэнтра.

Кафэ на месцы могілак - кепская ідэя. Чаму новы будынак на Траецкай абяцае стаць скандальным

Акрамя таго, рэгламентамі зонаў аховы гістарычнага цэнтра забараняецца правядзенне якіх-небудзь земляных працаў без папярэдняга археалагічнага вывучэння. Трэба сказаць, што ў раёне разгляданага ўчастка знаходзіцца вялікі і багаты на знаходкі культурны пласт, які пачаў фармавацца яшчэ ў сярэднявеччы. Акрамя таго, да сярэдзіны ХХ ст. на гэтым месцы была шчыльная гістарычная забудова. Пры ўзвядзенні новага будынка будуць знішчаныя па меншай меры пяць падмуркаў каменных пабудоў ХIX – пачатку ХХ стст.

Кафэ на месцы могілак - кепская ідэя. Чаму новы будынак на Траецкай абяцае стаць скандальным
Праекцыя схемы размяшчэння будынка новага гандлёва-офіснага цэнтра (жоўты і аранжавы колеры) на плане горада 1934 г. Шэрым колерам паказаны існыя цяпер будынкі, сінім – страчаныя, зялёным – будынак, якое плануюць знесці.

Найбольш абуральным з’яўляецца намер зносу існуючага гістарычнага будынка (вул. Б.Траецкая, 37) 1930-х гг. пабудовы. Нягледзячы на тое, што ў дадзенага дома няма статусу “гісторыка-культурная каштоўнасць”, ён мае вельмі важнае значэнне ў фарміраванні шэрагавай забудовы вуліцы і яе аўтэнтычнага ўспрымання. Знос гэтага дома будзе з’яўляцца прамым парушэннем кодэкса РБ аб культуры.

Архітэктура 1990-х

Шмат пытанняў выклікае архітэктурнае аблічча праектаванага будынка. Велізарны выцягнуты аб’ём, разбіты на секцыі з вычварнымі франтонамі, раскінецца ад вуліцы Б.Троицкой да 1-й Працоўнай. У выпадку рэалізацыі праекту, несумненна, будынак рызыкуе трапіць у топ анцірэйтынгу самых непрыгожых сучасных будынкаў гістарычнага цэнтра. Яно будзе моцна вылучацца ў квартале, дзе размешчаны невялікія двухпавярховыя домікі ў стылі эклектыкі канца ХIX – пачатку ХХ стст. Архітэктурнае выкананне будынка супярэчыць складзеным у гістарычным цэнтры горада канонам: яно не будзе ўпісана ў аблічча існай гістарычнай забудовы. На нядаўнім пасяджэнні ў старшыні Гродзенскага аблвыканкама па пытаннях будаўніцтва ў цэнтры горада была ясна пастаўлена задача, каб новыя пабудовы максімальна паўтаралі архітэктуру гістарычнай забудовы горада. І я знаходжу гэтую думку вельмі правільнай.

Кафэ на месцы могілак - кепская ідэя. Чаму новы будынак на Траецкай абяцае стаць скандальным
Праект галоўнага будынка. Выгляд заходняга фасада

Акрамя таго, я лічу, што архітэктура дадзенага будынка з’яўляецца вельмі старамоднай. Падобныя па дынаміцы фасадаў і формаў пабудовы ўзводзіліся ў канцы мінулага стагоддзя. Гэта не архітэктура ХХІ стагоддзя!

Танцы на костках

Побач з асноўным будынкам плануецца пабудова кавярні з пякарняй, пад якую аддадуць былы грамадскі туалет. Дадзены аб’ект знаходзіцца на тэрыторыі старых яўрэйскіх могілак. Яны даўно закінутыя, ды і мала хто з гродзенцаў наогул пра іх калі-небудзь чуў. Тым не менш факт застаецца фактам: там былі могілкі.


Пачалі капаць – знайшлі косткі. Што рабіць з закінутай падземнай прыбіральняй на месцы яўрэйскіх могілак


Пры гэтым адны з найстарэйшых у горадзе: яны дзейнічалі з XV па пачатак XIX стст. У агульнай складанасці тут пахавана не менш за 9000 чалавек! Акрамя таго, у гады нямецкай акупацыі тут хавалі памерлых вязняў гета, і гэтая лічба па некаторых падліках складае некалькі сотняў чалавек.

Кафэ на месцы могілак - кепская ідэя. Чаму новы будынак на Траецкай абяцае стаць скандальным
Надмагільная пліта – мацэва, знойдзеная каля грамадскай прыбіральні на вул. 1-й Працоўнай падчас земляных работ

У гады бязбожнай савецкай улады на тэрыторыі могілак быў пабудаваны дзіцячы садок, грамадскі туалет і велізарная аўтастаянка. Мы жывем у іншы час і павінны шанаваць памяць памерлых. Таму ад ўзвядзення забаўляльнай установы на гэтым месцы вельмі рэкамендую ўстрымацца.

Якія будуць прапановы?

Трэба цалкам змяніць архітэктурную канцэпцыю. У першую чаргу трэба абапірацца на гісторыю гэтага квартала, на яго існую і страчаную планіроўку. Найбольш разумным будзе разбіць праек будынка на некалькі аб’ёмаў, кожны з якіх будзе максімальна паўтараць аблічча страчанай гістарычнай забудовы. Гэта можа значна павялічыць агульную суму выдаткаў. Але гэта будзе таго варта!

Кафэ на месцы могілак - кепская ідэя. Чаму новы будынак на Траецкай абяцае стаць скандальным

План Гродна 1934 г. Шэрым колерам паказаны існыя цяпер будынкі, сінім – страчаныя.Агульная забудова дадзенага квартала была сфармаваная пасля пажару 1885 г. Мабыць, самым старым будынкам з усіх тут прадстаўленых, быў дом 1886 г. пабудовы (нумар 3 на плане). Яго ўладальнікам быў Ронес Моўша, які арганізаваў тут габрэйскую малітоўную школу для прадстаўнікоў прафесіі краўцоў. Дарэчы, краўцоў на гэтым завулку жыло вельмі шмат. Не дарма ў міжваенны час вулачку, на якой размяшчалася школа, назавуць Кравецкай (Krawiecka).

Кафэ на месцы могілак - кепская ідэя. Чаму новы будынак на Траецкай абяцае стаць скандальным
Дом Ронеса, где располагалась молитвенная школа портных подмастерьев. Чертеж 1886 г.

На мяжы ХIX – пачатку ХХ стст. на гэтым участку з’явілася некалькі вельмі цікавых двухпавярховых будынкаў (1, 2, на фота):

Кафэ на месцы могілак - кепская ідэя. Чаму новы будынак на Траецкай абяцае стаць скандальным

Кафэ на месцы могілак - кепская ідэя. Чаму новы будынак на Траецкай абяцае стаць скандальным

Кафэ на месцы могілак - кепская ідэя. Чаму новы будынак на Траецкай абяцае стаць скандальным

Кафэ на месцы могілак - кепская ідэя. Чаму новы будынак на Траецкай абяцае стаць скандальным

У другой палове 1930-х быў пабудаваны існуючы цяпер аднапавярховы цагляны дамок, які плануюць знесці:

Кафэ на месцы могілак - кепская ідэя. Чаму новы будынак на Траецкай абяцае стаць скандальным
Аэрафотаздымак 1941 г.

Пасля вайны пералічаныя будынка заставаліся цэлыя, але з нейкай прычыны былі знесены дзесьці ў канцы 1960-х гг. Сёння рэгенерацыя гэтага кавалачка зямлі ў цэнтры горада з’яўляецца важнай задачай. Хочацца ўбачыць тут адноўленую гістарычную забудову, планіроўка якой сфармавалася на працягу стагоддзяў, а не чарговую жалеза-бетонную пачвару з кавярынькай на месцы масавага пахавання людзей. Было б жаданне інвестара.

Калі вы знайшлі ў тэксце памылку або абдрукоўку, калі ласка, паведаміце нам, выбраўшы адпаведны фрагмент і націснуўшы клавішы Ctrl+Enter.

Spelling error report

The following text will be sent to our editors: