10 гадзін, 15 месцаў і 225 кіламетраў змяшчаюцца ў адзін выхадны дзень. Праверана. Сёлета нельга паехаць да мораў і гор. Гэта мінус. Затое ёсць нагода для падарожжаў па родных мясцінах. І гэта плюс.

Зусім недалёка ад дома ёсць шмат цікавостак, схаваных па маленькіх вёсачках і невялікіх гарадках. Каб адкрыць іх нанова, Hrodna.life пачынае сезон падарожжаў па Гродзеншчыне. Далучайцеся!

Палац графіні Красінскай, мясціны Ажэшкі і... жалезны чалавек. Што пабачыць за дзень у ваколіцах Гродна

Падарожжа пачынаецца з запраўкі


Калі раней вы карысталіся картай лаяльнасці «Беларуснафты», то вам прапануюць бясплатна памяняць картку. З чэрвеня дзейнічае новая бонусная праграма «Запраўка». Цяпер бонусы за ўсе пакупкі, ад кавы да паліва, можна назапасіць і выкарыстоўваць пры аплаце.

Палац графіні Красінскай, мясціны Ажэшкі і... жалезны чалавек. Што пабачыць за дзень у ваколіцах Гродна

Сярод удзельнікаў бонуснай праграмы праводзіцца яшчэ і розыгрыш прызоў ад «Беларуснафты». Галоўны — 20 тысяч рублёў. Дадаткова разыгрываецца 300 сертыфікатаў па 50 рублёў кожны. Суперпрыз — аўтамабіль.


Гродна, бывай! Паехалі на Квасоўку

— 1 —

Першая кропка марштуру — Квасоўка. Паводле афіцыйнай версіі назва пайшла ад прозвішчаў жыхароў - Квасавых і Квасевічаў. Паводле альтэрнатыўнай, нагодаю для назвы стаў дармовы квас. Нібыта аднаго разу мясцовы бядняк знайшоў скарб і прыкупіў сабе краму. Маркетынгавы лайфхак ад квасоўскага шчасліўчыка быў такі - ўсё за грошы, а квас бясплатна. Як думаеце, ці карысталася б зараз попытам такая прапанова?

Архітэктурная цікавоста Квасоўкі - тройчы перабудаваны касцёл. Зараз гэта пабудова ў стылі неаготыкі з элементамі эклектыкі. Стаіць ад 1747 года. Але гісторыя храма сягае значна глыбей.

Палац графіні Красінскай, мясціны Ажэшкі і... жалезны чалавек. Што пабачыць за дзень у ваколіцах Гродна

Гістарычная даведка: Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі

Дазвол на будаўніцтва парафіяльнага касцёла выдаў у 1626 года літоўскі надворны маршалак Крыштаф Весялоўскі. Першы будынак касцёла быў драўляны. Пры ім працаваў шпіталь, прытулак для бяздомных і школка для мясцовых дзяцей.

У 1747 годзе касцёл пабудавалі нанова. Фундаваў будоўлю кароль Аўгуст III. Дазвол на будаўніцтва мураванага храма парафіяне атрымалі ў 1856. Але летам 1864 будоўлю спынілі па загаду генерал-губернатара Міхаіла Мураўёва. Нагодай стала палітычная неблаганадзейнасць мясцовага ксяндза. Пабудову скончылі толькі ў 1870.

Недалёка ад Квасоўкі - штучнае возера. Мясцовыя прыходзяць сюды парыбачыць, а прыезджыя — паназіраць за птушкамі. Нас на беразе чакала чапля. Яна так доўга стаяла нерухома, што мы прынялі яе за штучную. Ажно не. Раптам яна ўзнялася ў неба. Так нечакана, што нават сфатаграфаваць не паспелі. Калі будзеце на гэтым возеры — рыхтуйцеся да здымкаў заранёў.

Палац графіні Красінскай, мясціны Ажэшкі і... жалезны чалавек. Што пабачыць за дзень у ваколіцах Гродна

Дзякалавічы: Свіслач упадае ў Нёман, а дзеці гушкаюцца на тарзанцы. Бонус — непраходны маршрут ад Тадзіка

-2-

Столькі вады за раз можна пабачыць толькі тут. Нёман у месцы злучэння са Свіслаччу самы шырокі.

Палац графіні Красінскай, мясціны Ажэшкі і... жалезны чалавек. Што пабачыць за дзень у ваколіцах Гродна

На ўездзе ў вёску бачым, як бавяцца дзеці. Знаёмцеся — гэта Арцём, Максім і Захар. З імі аўчарка Лакі.

Арцём - мясцовы, Максім і Захар прыехалі ў вёску да бабулі.

Палац графіні Красінскай, мясціны Ажэшкі і... жалезны чалавек. Што пабачыць за дзень у ваколіцах Гродна

Сабака Лакі прыехаў у вёску з Гродна разам з Максімам. Пакуль мы гаворым, Лакі дэманструе цуды навучання — прыносіць знойдзеную побач палку. «Мы ўзялі Лакі маленькім, а зараз яму 7 гадоў. Яго дзядуля натрэніраваў. Лакі ведае шмат камандаў, — расказвае Максім. — Чужых ён не вельмі слухаецца, больш за ўсіх любіць дзядулю».

Хлопцы кажуць, хто летам у вёсцы не сумна — можна гуляць, гушкацца на тарзанцы, слухаць музыку з тэлефона ці купацца. А яшчэ — палоць агарод і частавацца гароднінай наўпрост з градаў.

Палац графіні Красінскай, мясціны Ажэшкі і... жалезны чалавек. Што пабачыць за дзень у ваколіцах Гродна

Нарэшчэ Нёман. Супрацьлеглага берагу тут амаль не відаць. Пакуль мы здымаем, на луг выязджае машына. Начальнік вытворчага ўчастка з СПК імя Крэмко Віталь Цымбаліст прыехаў праверыць сенажаць.

Палац графіні Красінскай, мясціны Ажэшкі і... жалезны чалавек. Што пабачыць за дзень у ваколіцах Гродна
— Якая гэта вам трава? Гэта сена. Што, па ім не бачна? Павязу зараз у лабараторыю, праверыць вільготнасць. Не ў горад, у нас свая лабараторыя ёсць. Правяраем, каб добра захоўвалася. Калі сырое, ляжаць не будзе, — тлумачыць «гарадскім» Віталь Цымбаліст.
— Нічога, што субота?
— Гэта ў вас — субота, бо ўсё ў магазіне прадаецца. Калі мы працаваць не будзем, то што вы купіце? У нас дзень год корміць, хоць і субота.

На наступным раздарожжы мы спыняемся ля крыжа. Побач амаль адразу прыпыняецца мясцовая машына. За стырном — Тадзік Гусак, мясцовы.

Яшчэ Тадзік распавёў пра «хату з калонамі» ў Дарошавічах і пра тое, што «ў Лікоўцы за Квасоўкай таксама жыла паненка». Але рушыць яго маршрутам мы не рызыкнулі. Узгадалі пра Сусаніна і пабаяліся заблукаць у мясцовых балотах. Тым больш, што ў нас быў свой план. У ім з прапанаванага Тадзікам маршрута была толькі «кантора» у Свіслачы — былы палац графіні Марты Красінскай.

Свіслач — лабірынты і балі Марты Красінскай

-3-

Трохпавярховы палац графіні Марты Красінскай пабудаваны ў стылі мадэрн у пачатку XX стагоддзя. Будынак быў вельмі прагрэсіўным на свой час. І ім быў нават ліфт для дастаўкі ежы з кухні ў гасцёўню.

Палац графіні Красінскай, мясціны Ажэшкі і... жалезны чалавек. Што пабачыць за дзень у ваколіцах Гродна
Палац графіні Красінскай, мясціны Ажэшкі і... жалезны чалавек. Што пабачыць за дзень у ваколіцах Гродна

Гістарычная даведка: Палац Марты Красінскай у Свіслачы

Бацька Марты, Вандалін Пуслоўскі, валодаў маёнткам Свіслач у XIX стагоддзі. Калі дачка вышла замуж, яна атрымала сядзібу ў пасаг. Апроч палаца, тут былі спіртзавод, цагельня і маслабойня. Недалёка ад палаца да нашага часу захаваліся стайні, дзе гадавалі белых арабскіх коней на продаж.

Марта валодала вялікай бібліятэкай, якую пачаў збіраць яшчэ бацька. Графіня Красінская была асабіста знаёма з заснавальнікам музея ў Гродне Юзафам Ядкоўскім. У 1927 годзе яна падарыла музею больш за 10 тысяч кніг. Амаль усе яны захаваліся да нашых дзён.

Частай госцяй палаца ў Свіслачы была Эліза Ажэшка. Жыхары гэтай мясцовасці сталі героямі яе рамана «Дзюрдзі».

Палац графіні Красінскай, мясціны Ажэшкі і... жалезны чалавек. Што пабачыць за дзень у ваколіцах Гродна
Кнігі з калекцыі Вандаліна Пуслоўскага і Марты Красінскай захоўваюцца ў Гродзенскім музеі
Інкунабулы, палеатыпы і іншыя калепіны ў «Таямніцах старых пераплётаў». Не прапусці, каб не застацца невучам!

Ля галоўнага ўваходу ў палац — дзве шыльды. Адна абвяшчае, што тут месціцца праўленне СПК «Свіслач». Другая распавядае, што ў час апошняй вайны ў Свіслачы працаваў падпольны Гродзенскі райкам партыі і камсамолу. Ля палаца мы сустрэлі Кацю Андраш. Яна — загадчыца дома культуры, які таксама зараз знаходзіцца ў палацы.

«Гэта летняя рэзідэнцыя Марты Красінскай, — расказвае Каця пра палац. — Яна прыязджала сюды з Варшавы адпачываць. Тут амаль да Індуры былі яе землі».

Сама Каця нарадзілася ў Свіслачы. Яе бацькі і бабулі з дзядулямі таксама тутэйшыя. «Бабуля расказвала, што бачыла графіню. Пры палацы быў англійскі лабірынт з кустоў. Яны цвілі ружовымі кветкамі і Марта любіла сядзець там на лавачцы, накрыўшыся пледам. Бабуля на той час была яшчэ дзяўчынкай, а Марта ўжо пажылой жанчынай».

Каця кажа, што частка гэтых кустоў захавалася, але ад лабірынта засталіся толькі ўспаміны — ні сцежак, ні лавачак даўно няма.

Дзяўчына расказвае, што Марта любіла гуляць у лапту, збірала гасцей на чаяванні на балконах і ўвогуле «вясёлая была жанчына». Мы ідзём па грабавай алеі - па ёй Марта пад’язджала да палаца на ўласным аўтамабілі.

Палац графіні Красінскай, мясціны Ажэшкі і... жалезны чалавек. Што пабачыць за дзень у ваколіцах Гродна

З другога боку маёнтка яшчэ адна алея — ліпавая. Перад уваходам — чырвоны клён, пасаджаны Мартай.

Палац графіні Красінскай, мясціны Ажэшкі і... жалезны чалавек. Што пабачыць за дзень у ваколіцах Гродна

Мара Кацярыны — аднавіць у Свіслачы летнія балі, як тое было заведзена яшчэ ў часы Красінскай. «Марта любіла прыгожыя сукенкі і капялюшыкі. У нас у музеі ёсць некалькі яе рэчаў. Ужо сёлета хацелі зладзіць першы баль. Каб усе прыгожыя і жанчыны ў вечаровых сукенках, каб харэографы правялі майстар-клас па бальных танцах, — расказвае Каця. — Усё засталося толькі ў планах на паперы. Бо пандэмія. Крыўдна».

Палац графіні Красінскай, мясціны Ажэшкі і... жалезны чалавек. Што пабачыць за дзень у ваколіцах Гродна

У пацвярджэнне свайго расповеду Каця паказвае нам сукенкі, падрыхтаваныя да балю: «Засталося толькі знайсці капялюшыкі».

Багатырэвічы — Магіла Яна і Цэцыліі

-4-

Палац графіні Красінскай, мясціны Ажэшкі і... жалезны чалавек. Што пабачыць за дзень у ваколіцах Гродна

Гістарычная даведка: Магіла Яна і Цэцыліі

Паходжанне назвы вёскі тлумачыць легенда. Нібыта ў даўнія часы прыйшла сюды маладая пара. Хлопец быў падобны да селяніна, а дзяўчына — да знатнай асобы. Было відаць, што яны ўцякаюць ад пагоні і шукаюць спакойнага месца для жыцця. Яны ўпадабалі месца на беразе Нёмана і засталіся тут жыць. Кажуць, што ў Яна і Цэцыліі нарадзілася 12 дзяцей — 6 дачок і 6 сыноў. Вакол іх паселішча ўтварылася вёска. За тое, што людзям удалося ператварыць пусташ ва ўраджайную зямлю, іх называлі багатырамі, а вёску — Багатырэвічамі. Першы раз яна ўзгадваецца ў 1558.

Чуткі пра Яна і Цэцылію дайшлі да караля Сігізмунда Аўгуста. Нібыта ён сам наведаўся сюды ў госці. Пабачыўшы, як добра яны гаспадараць, кароль дараваў Яну і Цэцыліі шляхецкія прывілеі і герб з галавою зубра. Гэту легенду ўзгадвала Эліза Ажэшка ў рамане «Над Нёманам».

Шлях на магілы Яна і Цэцыліі паказвае драўляны чалавек-указальнік. Трэба збочыць з дарогі і даехаць да лесу.

Палац графіні Красінскай, мясціны Ажэшкі і... жалезны чалавек. Што пабачыць за дзень у ваколіцах Гродна

На ўскрайку пад соснамі стаіць драўляны крыж. Раней тут ляжаў камень з надпісам «Ян і Цэцылія 1549».

Палац графіні Красінскай, мясціны Ажэшкі і... жалезны чалавек. Што пабачыць за дзень у ваколіцах Гродна

Уніз ад магілы вядуць прыступкі да ракі - таямнічае месца для адпачынку ад спёкі.

Мінявічы. Магіла паўстанцаў

-5-

У сасновым бары на беразе Нёмана пахаваны ўдзельнікі паўстання пад кіраўніцтвам Кастуся Каліноўскага 1863−64 гадоў. Помнік усталявалі на пачатку 1990-х пры падтрымцы польскіх дыпламатаў. На кургане — гранітны камень з крыжам і словы «GLORIA VICTIS» («слава пераможаным»).

Палац графіні Красінскай, мясціны Ажэшкі і... жалезны чалавек. Што пабачыць за дзень у ваколіцах Гродна

Гістарычная даведка: Магіла паўстанцаў і Мінявічах

Паўстанец з Мінявічаў Ян Каменскі пасля паразы быў пакараны ссылкай у Арэнбургскую губернію на 20 гадоў. Ён стаў прататыпам Анджэя Карчынскага ў рамане Элізы Ажэшкі «Над Нёманам».

Менавіта гэты раман зрабіў магілу пад Мінявічамі адным з самых знакамітых месцаў паўстання. Звестак аб тым, да якога атраду належалі паўстанцы і калі тут адбыўся бой з царскімі войскамі няма.

Ёсць нават думка, што бою магло і не быць, а магіла ў Мінявічах гэта толькі зборны вобраз, створаны Ажэшкай.

Палац графіні Красінскай, мясціны Ажэшкі і... жалезны чалавек. Што пабачыць за дзень у ваколіцах Гродна

Сюрпрызы Лунна: чырвоныя макі і жалезны чалавек

-6-

На пад’ездзе на Лунна мы сустрэлі сапраўдны цуд — поле чырвоных макаў. Праехаць міма яго немагчыма!

Палац графіні Красінскай, мясціны Ажэшкі і... жалезны чалавек. Што пабачыць за дзень у ваколіцах Гродна

Перад Лунна — могілкі з капліцай мінулага стагоддзя і цікавымі пахаваннямі.

Палац графіні Красінскай, мясціны Ажэшкі і... жалезны чалавек. Што пабачыць за дзень у ваколіцах Гродна

З цэнтральнай плошчы ў Лунна відаць адразу два храмы. Бліжэй да дарогі - Свята-Іаана-Прадцечанская царква. Трохі ўбаку — касцёл Святой Ганны. У касцёле ёсць лава, дзе малілася Эліза Ажэшка.

Палац графіні Красінскай, мясціны Ажэшкі і... жалезны чалавек. Што пабачыць за дзень у ваколіцах Гродна

Касцёл у Лунне быў заснаваны Бонай Сфорцай у 1546 годзе. Мураваны храм пабудаваны ў 1782 годзе на ахвяраванні апошняга уладара Рэчы Паспалітай Станіслава Аўгуста Панятоўскага. Гэта помнік архітэктуры класіцызму.

Палац графіні Красінскай, мясціны Ажэшкі і... жалезны чалавек. Што пабачыць за дзень у ваколіцах Гродна

Праваслаўны храм збудавалі ў 1886—1889 гадах у рэтраспектыўна-рускім стылі. Аўтар праекта — архітэктар Іван Трубнікаў.

Палац графіні Красінскай, мясціны Ажэшкі і... жалезны чалавек. Што пабачыць за дзень у ваколіцах Гродна
Палац графіні Красінскай, мясціны Ажэшкі і... жалезны чалавек. Што пабачыць за дзень у ваколіцах Гродна
Палац графіні Красінскай, мясціны Ажэшкі і... жалезны чалавек. Што пабачыць за дзень у ваколіцах Гродна

На выездзе з Лунна махае рукой жалезны чалавек — ну як не спыніцца ля такога ўзорчыка сучаснага мастацтва! Пазначце яго на сваіх мапах — і працягнеце падарожжа з усмешкаю.

Палац графіні Красінскай, мясціны Ажэшкі і... жалезны чалавек. Што пабачыць за дзень у ваколіцах Гродна

Па дарозе па вёсках звярніце ўвагу на забудову. Тут захавалася шмат старых дамоў. Гэта не толькі драўляныя хаты. Побач з імі стаяць і цікавыя цагляныя дамы пачатку мінулага стагоддзя. Міма адной з такіх пабудовоў мы не змаглі праехаць міма. Прыпыніліся каля падобнай да куфэрачка «лядоўні» з жоўтай цэглы ў вёсцы Падбараны.

Палац графіні Красінскай, мясціны Ажэшкі і... жалезны чалавек. Што пабачыць за дзень у ваколіцах Гродна

«Прысядзьце, раскажыце», — вітае гаспадар сядзібы. Падходзіць жанчына, пагаварыць і адпачыць ад працы на градах. Гэта Саша і Лена Саханда з Гродна. Тут у іх лецішча, дзе пара «рыхтуецца да выхаду на пенсію».

«На гэтай вуліцы нашай вёскі такі ляднік адзін захаваўся. Не хачу яго зносіць. Дом гэты 1935 года пабудовы. У мяне ёсць дакументы па яго гісторыі. Трохі даведаўся і пра былога гаспадара. Ён тут за польскім часам займаўся зборам малака ў насельніцтва, а сын ягоны працаваў у рыбалавецкай арцелі, таксама побач жыў. Рабацягі былі, гаспадарлівыя».

Палац графіні Красінскай, мясціны Ажэшкі і... жалезны чалавек. Што пабачыць за дзень у ваколіцах Гродна

На падворку, мяркуюць гаспадары, некалі былі брукаваныя сцежкі - як пачалі дорбаўпарадкаваць гарод, часта натыкаюцца на іх астаткі.

Больш пра гісторыю вёскі, па словах Сашы, можа расказаць суседка, баба Ліза. Яна з 1938-га года і ўсё яшчэ помніць.

«Сам шмат пра што ў яе распытваў. Што тут было, хто раней жыў. А вы ведаеце, што раней гэта вёска называлася Радзівонаўцы? Помешчык Радзівонаў валодаў гэтымі землямі.

Падбаранамі вёска стала ці ў 43-м, ці ў 45-м, калі адышла да саветаў. Увогуле ў ваколіцах шмат старых дамоў. У мяне цешча жыве ў суседняў вёсцы. Яе дом у 1913 годзе пабудаваны, на каменях надпіс ёсць. Іх сям’я ў першую германскую вайну сбегла ад немцаў на Смаленшчыну. Там бацька і маці ад чумы памерлі, а дзеці потым дадому вярнуліся. Усе продкі жонкі адсюль. Тут у Лены бацькаўшчына".

Палац графіні Красінскай, мясціны Ажэшкі і... жалезны чалавек. Што пабачыць за дзень у ваколіцах Гродна

Па словах дачнікаў мясціны прывабілі іх прыгажосцю так, што мяркуюць некалі жыць тут стала. «Зімой пабачыў на снезе сляды касуль. То збудаваў для іх яслі, кідаю сена, што за лета назапасіў. Яны прыходзяць пад’есці, бачу раніцай па свежых слядах», — расказвае Саша.

Пасля нечаканага прыпынку і адпачынку рушым далей.

Кіруем на Воўпу — патрапляем у валошкавы рай

-7-

Мінуць гэта поле немагчыма. Яно сінее ад валошак і зліваецца з небам на гарызонце.

Палац графіні Красінскай, мясціны Ажэшкі і... жалезны чалавек. Што пабачыць за дзень у ваколіцах Гродна

Не толькі нас яно завабіла. У валошках мы сустрэлі Дашу і Стаса Саладуновых з Гродна. Вяртаючыся ў горад з падарожжа, пара спыніліся, зачараваная валошкамі.

Яны разам ужо тры гады, але рамантыкі іх стасункі не пазбавіліся. Раім і вам спыніцца тут — хаця б дзеля фотасэта.

На ўездзе ў Воўпу - могілкі з драўлянай царквой Пятра і Паўла. Яе пабудавалі ў 1848 годзе і аднавілі ў 1945.

Адсюль відаць і архітэктурная пярліна Воўпы — драўляны касцёл Святога Яна Хрысціцеля.

Гістарычная даведка: Касцёл Святога Яна Хрысціцеля

Першы драўляны касцёл пабудавалі ў 1477 годзе. Сённяшні - у 1773 годзе на сродкі тагачаснага пробашча ксяндза Юзафа Казіміра Касакоўскага. Храм — рэдкі прыклад захаванага да нашых дзён драўлянага барока. Зараз ён мае статус помніка архітэктуры рэспубліканскага значэння.

Драўляны разьбяны галоўны алтар — помнік манументальна-дэкаратыўнага мастацтва першай паловы XVII стагоддзя.

Палац графіні Красінскай, мясціны Ажэшкі і... жалезны чалавек. Што пабачыць за дзень у ваколіцах Гродна
Палац графіні Красінскай, мясціны Ажэшкі і... жалезны чалавек. Што пабачыць за дзень у ваколіцах Гродна

Вось і палова маршруту. Далей мы накіраваліся ў кірунку Вялікай Бераставіцы, каб адтуль пачаць зваротную дарогу да Гродна. Вам не абавязкова гнаць як мы, каб пабачыць усё за адзін дзень. Але калі гатовыя — то глядзіце працяг маршруту ў чарговых падарожных нататках. Перад намі яшчэ восем кропак!

Рэдактарка спецпраектаў, рэпарцёрка, фатографка і відэографка. У журналістыцы з 2015 года. Удзельнічала ў распрацоўцы канцэпцыі рэбрэндынгу выдання «Твой стыль» і стварэнні «Hrodna.life». Паводле адукацыі Ірына інжынер-механік, таму не цураецца тэхнічна-складаных фарматаў.

Найчасцей піша сацыяльныя рэпартажы. Любімая справа — вынаходзіць ровар і ставіць амбітныя мэты для ўсіх, хто не паспеў схавацца.

Матэрыялы Ірыны Новік былі адзначаны дыпломамі многіх конкурсаў.