Вера Таратухіна, былая кіраўніца віннага бара «Чырвоным па белым» (пазней «Кей Бі»), прапанавала пасяліць катоў у гродзенскай турме для рэсацыялізацыі зняволеных. Яна накіравала прапанову лістом. Пра тое, што з гэтага выйшла, яна распавяла ў акаўнце ў Instagram.
Дзяўчына патлумачыла, што яе прапанова дублюе амерыканскую практыку: зняволеныя атрымліваюць магчымасць даглядаць катоў як узнагароду за добрыя паводзіны.
— Такая ініцыятыва дапамагае катам знайсці ўтульнасць і ежу, разгружае прытулкі, а для зняволеных даказана зніжае агрэсію і спрыяе рэсацыялізацыі. У даследаваннях паказана, што ў 96% удзельнікаў думкі пра паўтор злачынства знікаюць — гэта значыць, яны больш не хочуць вяртацца да крымінальнай дзейнасці, — распавяла Вера.
У адказ на ліст Веры прапанавалі звярнуцца ў вышэйшую інстанцыю — у Дэпартамент выканання пакаранняў МУС Беларусі. Яна таксама адправіла ліст туды, але адказу за паўгода не атрымала.
Валанцёры ідэю не зразумелі
— Мяне ўразіла, што з усіх праектаў і валанцёрскіх рухаў мяне падтрымаў толькі адзін гродзенскі праект. Астатнія адмовіліся, тлумачачы гэта тым, што не хочуць «даваць сваіх коцікаў у рукі папраўчых устаноў». Нават пасля маіх тлумачэнняў, што кошкі дастануцца толькі прыдатным зняволеным пасля паэтапнай праверкі, ніхто не пагадзіўся ўдзельнічаць, — распавяла Вера.
Яна ўдакладніла, што гаворка пакуль не ідзе пра паўнавартасную праграму, а толькі пра ўдзел валанцёраў у яе арганізацыі:
— Гэта значыць, што валанцёры дапамагалі б арганізаваць ініцыятыву, а не аддавалі б жывёл напрамую, — патлумачыла дзяўчына і спытала ў аўдыторыі, ці варта ёй працягваць займацца гэтай ідэяй.
Адправіла другі ліст і вырашыла не здавацца
Вера таксама адзначыла, што другі ліст (адпраўлены праз электронны партал) не тычыўся нейкай канкрэтнай турмы:
— Я прапаную ахапіць абсалютна ўсе ўстановы вобласці, у тым ліку і адкрытыя. Зразумела, пачаць трэба з чагосьці простага, а не з турмы нумар 1.
Вера дадала, што ўсведамляе: у вышэйшых інстанцый зараз шмат больш тэрміновых задач, аднак лічыць важным паспрабаваць данесці сваю ідэю.
Што кажуць каментатары
Пост сабраў больш за 1,5 тыс. каментарыяў. Многія падтрымалі ініцыятыву, нехта раскрытыкаваў, а нехта нагадаў, што ў Беларусі шмат палітвязняў, якіх не трэба «рэсацыялізаваць». Некаторыя адзначылі, што турэмная сістэма ў краіне не выпраўляе людзей, а наадварот, калечыць.
— Вельмі крута. Але ў нас гэтым займацца ніхто не будзе, бо гэта дадатковая марока, у першую чаргу для тых, хто працуе ў гэтых спецыяльных установах, — напісала дзяўчына.
— Цудоўная ідэя. Зразумела, што не забойцам і гвалтаўнікам аддаваць жывёл, але, на жаль, часам у турме апынаюцца і добрыя людзі… — напісала яшчэ адна дзяўчына.
— У нас гэта на мяжы фантастыкі. Турма — гэта закрытая ўстанова. Каб туды патрапіць, патрэбна куча пропускаў. Наўрад ці нехта захоча ўзяць на сябе адказнасць за чалавека, які прывязе катоў, потым трэба знайсці адказнага за іх утрыманне і бяспеку, — напісала яшчэ адна каментатарка.
Некаторыя крытыкавалі саму ідэю з пункту гледжання дапамогі бяздомным жывёлам:
— Прабачце, але гэта поўнае трызненне. Якія коцікі ў турме! Хто за імі будзе там прыбіраць? Вы наогул ведаеце, што такое рэжым у такіх установах, асабліва ў асабліва строгіх? Не параўноўвайце з амерыканскімі турмамі, дзе ў камерах стаяць тэлевізары. Да таго ж турмы і так утрымліваюцца за кошт дзяржавы, а вы прапануеце яшчэ і коцікаў карміць? Пенсіі ў большасці мізэрныя, а грошы на коцікаў пускаць? — напісала адна з каментатарак.
А што ў Амерыцы?
У Амерыцы сапраўды існуюць падобныя праграмы, аднак гэта не ўстаялая практыка, а адзінкавыя праекты. Пры гэтым частка з іх рэалізуецца з катамі, якія ўжо жывуць на тэрыторыі турмаў.
Напрыклад, грамадская арганізацыя Alley Cat Allies дапамагла дзвюм турмам у штаце Нью-Джэрсі ўкараніць гуманны падыход TNR (адлоў — стэрылізацыя — вакцынацыя — вяртанне), які дапамагае гуманна скарачаць колькасць катоў на тэрыторыі ўстаноў. Так, арганізацыя дапамагла 118 катам у турме Бейсайд і 38 катам у Саўтэрн Стэйт. Таксама была створана праграма Cat Wellness, у межах якой кожны кот мае медыцынскую карту, мікрачып і графік штогадовых ветэрынарных аглядаў.
Падобная праграма, дарэчы, дзейнічае і ў адной з турмаў Чылі, куды да катоў, якія ўжо жывуць на тэрыторыі ўстановы, прыязджаюць валанцёры, каб агледзець іх і аказаць ветэрынарную дапамогу.
Да дагляду за катамі далучыліся як зняволеныя, так і супрацоўнікі турмы. Яны даюць жывёлам імёны (напрыклад, Брузер, Шэйдзі, Дэйзі) і штодня клапоцяцца пра іх. Спецыялісты арганізацыі адзначылі, што зняволеныя, якія ўзаемадзейнічаюць з катамі, радзей парушаюць правілы і маюць менш шанцаў вярнуцца да злачынных паводзін пасля вызвалення. Праграма таксама зніжае ўзровень стрэсу як у зняволеных, так і ў персаналу.
Падобны праект рэалізоўваўся ў штаце Вашынгтон, у Larch Corrections Center. Гэта была адна з самых вядомых амерыканскіх праграм па ўзаемадзеянні зняволеных з катамі. Аднак яна праходзіла не ва ўстанове закрытага тыпу, як гродзенская турма, а ў цэнтры, дзе зняволеныя маглі свабодна перамяшчацца па тэрыторыі.
Там яны даглядалі катоў, якіх цяжка прыладзіць у сем’і з-за ўзросту або праблем з паводзінамі. Валанцёры адзначалі, што гэта дапамагала сацыялізаваць жывёл і забяспечвала эмацыйную падтрымку зняволеным. У 2023 годзе гэты папраўчы цэнтр быў закрыты.
