Амапаўцы гналі пратэстуючых рабочых з прахадной «Гродна Азот», а ў калоніі зняволеных мучылі холадам. Былы палітвязень і працаўнік прадпрыемства Максім Сенік быў у ліку 123 чалавек, якіх вывезлі з Беларусі ва Украіну 13 снежня 2025 года. Пасля вызвалення гродзенец даў інтэрв’ю «Зеркалу», у якім распавёў пра страйк на «Гродна Азот», затрыманне і катаванні.
“Калі завод устане, запусціць яго будзе немагчыма”
Максім Сенік працаваў электраманцёрам на “Гродна Азоце” і быў актывістам незалежнага прафсаюза. У 2023 годзе яго прыгаварылі да чатырох гадоў калоніі. На судзе абвінавачанне сцвярджала, што мужчына «паддаўся ўплыву лідэраў страйкаму» і «перадаваў незалежным СМІ інфармацыю аб тым, што адбываецца ў цэхах». Але ўсё пачалося раней – у жніўні 2020 года.
Максім узгадвае, што атмасфера на прадпрыемстве ў тыя дні была абвостраная. Людзі адчувалі сябе ашуканымі і адкрыта выказвалі абурэнне кіраўніцтву.
— Першы раз мы выйшлі ў пятніцу, 14 жніўня, каля «рубанаўкі», будынку інтэрната насупраць завода, каб выказаць сваё меркаванне. Людзі былі вельмі ўсхваляваныя тым, што рабіла начальства і ўлады. Усе разумелі: Лукашэнка, як звычайна, нахабна і подла намаляваў сабе перамогу. На тым стыхійным зборы прысутнічаў дырэктар, начальнікі цэхаў, іх намы, і ўсе яны чулі, што народ супраць падману.
Па словах Сеніка, адміністрацыя завода баялася поўнага прыпынку вытворчасці, але яшчэ больш – агалоскі. Другі сход працоўных дырэктар паспрабаваў правесці ўжо на тэрыторыі завода, каб на ім не маглі прысутнічаць журналісты незалежных СМІ.
— Але людзі пачалі бунтаваць і адмовіліся, заявіўшы, што ў закрытым фармаце ніякага дыялогу не будзе. У выніку дырэктару прыйшлося саступіць і пагадзіцца на сустрэчу каля заводакіраўніцтва, дзе нас маглі чуць усе.
Нягледзячы на незадаволенасць людзей вынікамі выбараў і ўзлаванасць з-за дзеянняў сілавікоў, забастоўка на «Гродна Азоце» не адбылася. Максім Сенік кажа, што працоўныя проста спалохаліся.
— Людзі знайшлі для сябе адгаворку: у нас сем’і, дзеці, крэдыты, і калі мы спынім вытворчасць, то іх будзе няма чым карміць. Быў і страх тэхнічнага характару: усе разумелі, што калі завод устане, то запусціць яго наноў будзе практычна немагчыма ці вельмі складана. Ніхто не захацеў браць на сябе такую каласальную адказнасць, асабліва калі дырэктар проста спытаў: «Хто адкажа за наступствы? Я не буду». У выніку ўсе проста пераглянуліся і вырашылі працягваць працу, апраўдваючы гэта тым, што інакш мы застанемся без сродкаў для існавання і знішчым прадпрыемства.
“Вы наша кармавая база, вы павінны на нас працаваць”
Максім узяў невялікі водпуск, каб не хадзіць на працу. Некаторыя ягоныя калегі спрабавалі выказваць незадаволенасць каля прахадной прадпрыемства — іх затрымлівалі.
— Адзін мой калега пасля такога быў як зомбі і ўвогуле перастаў размаўляць. Амапаўцы гналі людзей дубінкамі ад прахадной назад на завод і пры гэтым крычалі: «Вы наша кармавая база, вы павінны на нас працаваць». Калега быў у такім шоку ад гэтага, што проста не мог прыйсці ў сябе.
«Ты ў курсе, што цябе пасуць? Адгадай з трох літар хто»
Максім кажа, што пакуль быў у адпачынку, адзін з начальнікаў паспрабаваў паўплываць на яго ўгаворамі.
— Ён прыехаў да майго дома, папрасіў выйсці на вуліцу і пагаварыць. Я выйшаў, і ён прамым тэкстам сказаў: «Ты ў курсе, што цябе пасуць? Адгадай з трох літар хто». Пачынаў мне расказваць, што я не куру, не п’ю, вяду здаровы лад жыцця і заўсёды хаджу на працу, таму яму б не хацелася са мной раставацца. Спрабаваў пераканаць, што ён не хоча, каб мяне пасадзілі, таму просіць пачуць яго і спыніць актыўнасць. Казаў, маўляў, не хоча, каб я сеў, я патрэбен на заводзе, але калі не спынюся – мной зоймуцца сур’ёзна.
Сенік працягваў працаваць на «Гродна Азоце», але рабілася горш. Рабочым забаранілі праносіць у цэхі тэлефоны, кіраўніцтва пагражала здаць нязручных працоўных сілавікам.
У пачатку 2022 года Максім Сеннік вырашыў звольніцца і з’ехаць з краіны. Мужчына знайшоў працу ў Польшчы і напісаў заяву па ўласным жаданні – адміністрацыя завода адмовілася падпісваць яго. Матывавалі тым, што ў Сенніка падпісаны кантракт да 2026 года і ён абавязаны яго адпрацаваць, інакш звольняць па артыкуле.
«Тэлефон падключылі да абсталявання – на экране ўсплыло ўсё»
Затрымалі Максіма 15 лістапада 2022 года. У той дзень ён быў дома, займаўся ўборкай. Калі выйшаў вынесці смецце, яго ўжо чакалі. Сілавікі прымусілі вярнуцца ў кватэру, пачаўся ператрус. Максім спадзяваўся, што яго тэлефон чысты – у мэтах засцярогі ён з’ездзіў да спецыяліста, які “абнуліў” апарат да завадскіх налад.
— Я быў упэўнены, што выдаліў усё незваротна. Але калі ў кабінеце (у сілавікоў, – рэд.) тэлефон падключылі да абсталявання, на экране ўсплыло наогул усё. На допыце следчы разгарнуў у мой бок манітор кампутара, да якога быў падлучаны мой тэлефон. Там былі перапіскі і фатаграфіі перамяшчэння расійскай ваеннай тэхнікі, якія я рабіў у горадзе: танкі, якія ідуць праз мост, машыны без нумароў, калоны. Аказалася, што нават скід налад да завадскіх не дапамог – яны аднавілі ўсё. У той момант я зразумеў, што адмаўляцца бессэнсоўна.
«Білі па нырках, каб я не спаў»
12 чэрвеня 2023 года Гродзенскі абласны суд прыгаварыў Максіма Сеніка да чатырох гадоў пазбаўлення волі. Мужчыну прызналі вінаватым у абразе Лукашэнкі, а таксама ў садзейнічанні экстрэмісцкай арганізацыі.
«У людзей здавалі нервы – яны пачыналі мяне біць»
У СІЗА і Бабруйскай калоніі №2 Максіма чакалі суровыя выпрабаванні. З-за анатамічных асаблівасцяў мужчына моцна храпе. У перапоўненых камерах і бараках гэта стала прычынай нянавісці з боку іншых вязняў. Адміністрацыя ведала аб праблеме, але выкарыстоўвала яе як дадатковы інструмент ціску на палітвязня, дазваляючы іншым здзекавацца з яго. Максім успамінае, што яму даводзілася выбіраць паміж сном і збіццём.
— З-за таго, што я моцна храпеў, у людзей здавалі нервы, і яны пачыналі мяне біць, каб я не спаў. З мяне зрывалі коўдру і выносілі яе, каб я мерз, а калі я спрабаваў сагрэцца і зноў засынаў, удары паўтараліся. Білі жорстка: па нырках, у пахвіну, у жывот, па нагах. Гэта адбывалася рэгулярна, і я знаходзіўся ў стане пастаяннага фізічнага і псіхалагічнага тэрору з боку сукамернікаў.
«Рэзаў вены, але мяне своечасова спынялі іншыя палітвязні»
Яшчэ адным катаваннем стаў холад. У памяшканнях атрада калоніі была нізкая тэмпература, і ў Максіма пачаліся сур’ёзныя праблемы з ныркамі, якія прывялі да нетрымання. Замест медыцынскай дапамогі ён сутыкаўся з жорсткасцю.
— Я прасіў адміністрацыю перавесьці мяне ў іншы атрад. Але і там пачаўся сапраўдны кашмар: мяне сталі проста абліваць вадой, пакуль я спаў, і забіраць коўдру, каб я не мог сагрэцца. З-за холаду я застудзіў мачавы пузыр і проста фізічна не мог кантраляваць сябе, але гэта нікога не хвалявала. Людзі не хацелі ўваходзіць у становішча, для іх гэта было проста нагодай паздзекавацца з мяне.
З-за пастаянных канфліктаў з іншымі зняволенымі ў Сеніка не вытрымалі нервы, і ён прадпрыняў спробу суіцыду. Кажа, не бачыў іншага выйсця з бясконцага кола псіхалагічных зневажанняў і фізічных пакут.
— У мяне былі рэальныя спробы сысці з жыцця: я рэзаў вены, але мяне своечасова спынялі іншыя асуджаныя – літаральна хапалі за рукі, не давалі давесці справу да канца. Адміністрацыя ж замест дапамогі або прадастаўлення псіхолага проста павесіла на мяне дадатковыя прафулікі. Спачатку мне прысвоілі статус схільнага да дэструктыўнай дзейнасці, а потым дадалі яшчэ адзін пункт — як схільнаму да суіцыду і членашкодніцтву.
Сенік спрабаваў дабіцца хоць нейкай рэакцыі ад начальніка калоніі Яўгенія Бубіча, але толькі пагоршыў сітуацыю.
— Ён мяне проста паслаў матам, сказаўшы: “Ідзі на **й адсюль, каб я цябе не бачыў”. Ён заявіў, што мае праблемы вырашаць не будзе, а калі я не пайду, то ён мяне проста пасадзіць у штрафны ізалятар. Я спрабаваў растлумачыць, што мяне ў атрадзе заб’юць ці зробяць інвалідам, але Бубіч нават слухаць не стаў, проста выгнаў з кабінета з пагрозамі.
«Не вытрымаў і абмачыўся прама ў штаны»
13 снежня 2025 года Максіму Сеніку раптоўна загадалі збіраць рэчы і рыхтавацца да выезду з калоніі. Прычын не тлумачылі.
— Нас вывелі да КПП і доўга трымалі ў ледзяным памяшканні, пакуль чакалі аўтобусы. Я проста не вытрымаў і абмачыўся прама ў штаны, але ўсім было пляваць. Ехаў у аўтобусе мокры, мяне трэсла ад холаду, і я быў упэўнены, што гэта канец. Мы ж не ведалі маршрута, нам не аддалі дакументы, таму ўсе думалі, што нас вязуць у лес расстрэльваць. Стаўленне было быдлячым да самага апошняга моманту.
«Бачылі спаленыя дамы»
Калі аўтобус перасёк мяжу, напружанне змянілася шокам. Максім убачыў іншых вызваленых, у тым ліку Марыю Калеснікаву і Віктара Бабарыку. Стала зразумела, што яны ва Ўкраіне.
— Да нас паставіліся вельмі цёпла, я нават не чакаў такога. Пасля мяжы нас перасадзілі ва ўкраінскія аўтобусы, адвезлі ў лякарню пад Чарнігавам, дзе мы змаглі крыху прыйсці ў сябе і атрымаць першую дапамогу. Мы прабылі там тры дні. З лякарні чулі выбухі, уначы бачылі зарыва. Нас часта выводзілі ў бамбасховішча. Бачылі спаленыя дамы – як прыватныя, так і вышынныя дамы. Вам не перадаць, як на гэта балюча і жудасна глядзець.
«Спадзяюся, ці ўдасца перабрацца ў Польшчу — мяне там чакаюць»
Цяпер Максім знаходзіцца ў Вільні, але прызнаецца, што апынуўся там амаль выпадкова. У хаосе вызвалення і з-за адсутнасці сувязі са сваякамі і знаёмымі ён не змог своечасова скаардынаваць свае дзеянні.
— Я спачатку абраў Польшчу, але потым узнікла блытаніна, і мне прыйшлося запісацца ў спіс тых, хто едзе ў Літву. Я чакаў званка ад людзей, якія павінны былі падказаць, як лепш зрабіць, але сувязь з’явілася занадта позна. Калі я ўжо падпісаў паперы на Літву, мне нарэшце патэлефанавалі і сказалі, што трэба было ехаць у Варшаву, але я ўжо не здолеў нешта мяняць. Цяпер я тут, але вельмі спадзяюся, што атрымаецца перабрацца ў Польшчу, бо там мяне чакаюць.
Чытайце таксама: Сябра прафсаюза “Гродна Азот” хацелі завербаваць пры затрыманні
