Гісторыю рэпрэсій у Гродзенскім дзяржаўным універсітэце імя Янкі Купалы расказалі ў амаль гадзінным відэа на YouTube канале – “Факультет экстремизма”. З яго можна даведацца пра звальненні выкладчыкаў і адлічэнні студэнтаў па палітычных матывах ад моманту заснавання ўніверсітэта. Відэа заўважыў Telegram-канал “Право имеют”. Hrodna.life паглядзеў яго і вылучыў галоўныя моманты.
Аўтары хацелі паказаць, што рэпрэсіі ў ГрДУ пачаліся не ў 2020 годзе, а ледзь не з моманту яго заснавання ў 1944 годзе. Пра гэта яны кажуць у самым пачатку роліка.
Першыя палітычныя справы пачаліся ў 1947 годзе
За ўдзел у “дзейнасці антысавецкага падполля” у 1947 годзе асудзілі двух студэнтаў. У жніўні 1950 года Іосіф Клішэвіч атрымаў 25 гадоў пазбаўлення волі за выказванне аб “стварэнні нацыяналістычнай і буржуазнай беларускай дзяржавы”. Такіж тэрмін атрымаў за набыццё “нацыяналістычнай антысавецкай літаратуры” Мікалай Стрэльчык. Антысавецкай літаратурай прызналі кнігі “Беларуская граматыка” і “Беларускі правапіс”.
Адна з самых гучных – справа студэнта Уладзіміра Кіселя. Яго абвінавацілі ва ўдзеле ў “Саюзе барацьбы за незалежнасць Беларусі”. Аказалася, што ў пакоі, дзе жыў Уладзімір, жылі два даносчыкі. У 1949 годзе Кісяля арыштавалі. Яго асудзілі на 25 год за “здраду радзіме”, “пасрэдны тэрор” і “антысавецкую прапаганду”.
У 1957 годзе арыштавалі выкладчыка Браніслава Ржэўскага. Прычынай быў зваро, які ён напісаў у Цэнтральны камітэт Камуністычнай партыі БССР з патрабаваннем спыніць русіфікацыю.
“Гарадзенскі трохкутнік”
У 1960-х у Гродне існавала нефармальная суполка інтэлігенцыі, у якую ўваходзілі пісьменнікі Аляксей Карпюк і Васіль Быкаў ды гісторык Барыс Клейн. Даследчыкі тых часоў пазней пачалі называць гэтую суполку “гарадзенскім трохкутнікам”. У 1971 годзе на Барыса Клейна данёс яго калега – гісторык з Гродзенскага ўніверсітэта Барыс Фіх. У 1972 годзе Клейна пазбавілі навуковай ступені кандыдата гістарычных навук і звання дацэнта. Яму забаранілі выкладчыцкую дзейнасць і нідзе не друкавалі. Васілю Быкаву супрацоўнікі КДБ сказалі не падтрымліваць адносінаў з Клейнам.
Збілі і не дазволілі стаць загадчыкам кафедры
Наступным выкладчыкам, які патрапіў пад рэпрэсіі, стаў Міхаіл Ткачоў. У Гродзенскі ўніверсітэт ён прыехаў з Акадэміі навук. У Гродне ён стварыў гісторыка-культурнае таварыства “Паходня”, дзе падымаліся не толькі гістарычныя, але палітычная пытанні. У 1988 годзе Ткачоў вылучыўся кандыдатам у дэпутаты Вярхоўнага савета БССР. Неўзабаве пасля гэтага, у час экспедыцыі ў Крычаве, яго збілі невядомыя. Ткачову зрабілі аперацыю па выдаленні гематомы. Падчас выбараў загадчыка кафедры гісторыі БССР Ткачову не дазволілі стаць загадчыкам. Гэтую пасаду заняў Валерый Чарапіца.
“Разгром” гістарычнага факультэта
За актыўную грамадзянскую пазіцыю ў 2011 годзе з факультэта гісторыі звольнілі аспірантку Таццяну Касатую. Пасля выхаду кнігі “Гродназнаўства” ў 2012-м звольнілі выкладчыка Андрэя Чарнякевіча. Пасля ціску з боку кіраўніцтва ўніверсітэта, у знак пратэсту звольніўся Ігар Кузмініч – выкладчык юрыдычнага факультэта. У перыяд з 2012 да 2015 года з гістарычнага факультэта звольнікі: Вячаслава Шведа, Іну Соркіну, Святлану Куль-Сяльверстраву, Генадзя Семянчука. Але аўтары відэа забылі ўзгадаць выкладчыцу Вольгу Сабалеўскую.
Амаль палову відэа аўтары распавядаюць пра рэпрэсіі з боку кіраўніцтва ўніверсітэта супраць студэнтаў і выкладчыкаў пасля выбараў прэзідэнта ў жніўні 2020 года. Яны храналагічна ўзгадваюць падзеі восені 2020 года. А таксама разглядаюць кожны выпадак затрымання і адлічэння студэнтаў і звальнення выкладчыкаў.
Чытайце таксама:
