Міс Гродна 1929 і балі-маскарады. Як святкавалі Пурым у Гродне да Другой сусветнай вайны

Рут Маркус

Змест

Што такое пурым

Пурым - яўрэйскае свята, які штогод адзначаецца ў 14-ы дзень месяца Адар. Праўда, у часы біблейскага Ісуса Навіна ў гарадах, якія былі акружаны ахоўнай сцяной, Пурым адзначаўся 15-га Адара, і сёння ў Ерусаліме (і толькі там) Пурым святкуецца 15-га.

Гісторыя свята Пурым апісана ў біблейскай Кнізе Эстэр. Згодна з ёй,
«Злы Аман», які быў правай рукой караля Ахашвероша/Артаксэркса ў Персіі, задумаў забіць ўсіх габрэяў у Персідзкай імперыі. Аднак планы Амана былі сарваныя пры дапамозе Мардахэя-габрэя і яго кузіны Эстэр, якая стала жонкай караля і царыцай Персіі.

Царыца Эстэр

Свята Пурым нагадвае пра выратаванне габрэйскага народа ад усіх тых, хто задумаў забіць габрэяў. Сярод традыцый гэтага свята - чытанне Кнігі Эстэр ў сінагогах. Людзі адпраўляюць сям'і і сябрам пасылкі з падарункамі ў выглядзе ежы і напояў, дораць падарункі бедным і жывуць у нястачы людзям, а таксама п'юць віно і ядуць святочныя стравы.

Пурым святкуецца ў духу вялікай радасці. Звычайна прынята апранацца ў карнавальныя касцюмы.

У гэтым годзе за некалькі тыдняў да свята Пурым (які адзначаўся 13 (14) сакавіка 2017 гады) мне стала цікава даведацца, як гэтае свята адзначалася ў Гродзенскай габрэйскай суполцы да Другой сусветнай вайны. Бо мая сям'я па лініі бацькі да вайны жыла ў Гродне і Лунна . Я прагледзела некалькі старых газет« Grodner Moment / Express »і« Grodner Leben », даступных на сайце Нацыянальнай бібліятэкі Ізраіля.

«Габрэйская Міс Гродна» - конкурс прыгажосці 1929 года «Каралева Эстэр»

Згодна з грамадзянскім календаром, у 1929 году Пурым адзначаўся 26 сакавіка. Згодна з некалькімі абявесткамі, апублікаваных (на ідыш) у сакавіку 1929 года ў газеце «Grodner Express», конкурс прыгажосці «Габрэйская Міс Гродна» - «Каралева Эстэр» быў цесна звязана са святкаваннем Пурыма.

10 сакавіка 1929 года было абвешчана, што ў наступную суботу, 16 сакавіка, у зале Тарбут (на Банкаўскай, 8) будуць адабраны і прадстаўлены шэсць кандыдатак на тытул «Габрэйская Міс Гродна» - «Каралева Эсфір" і віцэ-міс. Жанчыны старэйшыя за 18 гадоў, якія жадаюць прыняць удзел у конкурсе прыгажосці, трэба было зрабіць фатаграфіі ў студыі прафесійнага фатографа Хомула (Дамініканская, 19, сёння Савецкая, 15) і прадставіць іх у рэдакцыю «Grodner Express» да 18.00 15 сакавіка.

Жанчыны з ваколіц Гродна таксама дапускаліся да ўдзелу ў конкурсе. Фатографу Хомулу было даручана падрыхтаваць якасныя мастацкія фатаграфіі для выбару «Каралевы Эстэр».

Фотамайстэрня Ізраіля Хомула вядомая з 1917 г., працавала да канца 1930-х гадоў

14 сакавіка 1929 года было абвешчана, што прэзентацыю шасці кандыдатак (у суботу 16 сакавіка) узначаліць спадар Яцэўлан. Прэзентацыя будзе суправаджацца насычанай забаўляльнай праграмай з музычным суправаджэннем, песнямі, маналог, дуэтамі і балетам.

19 сакавіка 1929 года з'явілася інфармацыя, што 16 сакавіка былі адабраны восем (замест раней заяўленых шасці) кандыдатак. Прозвішчы прэтэндэнтак: Станецка, Мараш, Запароўска, А. Любіц, Карасік, Софер, Непроўска і Н. Елін. Каранацыя павінна была адбыцца ў суботу 23 сакавіка і суправаджацца грандыёзным парадам і салютам.

25 сакавіка 1929 году газета паведамляла, што Яўрэйскай каралевай прыгажосці Гродна выбралі Станецку, а віцэ-міс стала Ганна Любіц.

міс Станецка (справа) і міс Ганна Любіц (злева) («Grodner Express», 25 сакавіка, 1929)

Я была здзіўленая, калі ўбачыла ў газетах імёны Яцеўлана і Ганны Любіц. Каля дзесяці гадоў таму я мела зносіны з некалькімі нашчадкамі сям'і Яцеўлан з Гродна. Яны жылі ў ЗША і Канадзе, і былі цесна звязаны з маёй сям'ёй Касоўскіх з Гроднп і Лунна.

Згодна з маімі запісамі, у Мошы і Ліі Касоўскіх з Лунна была дачка Малка (нарадзілася ў Лунне ў 1874 году), якая выйшла замуж за Шлома Яцеўлана (нарадзіўся ў Гродне, у Саколцы ў 1871 годзе). Малка была старэйшай сястрой Віктара Касоўскага (Косава) - бацькі
галівудскай кіназоркі Сільвіі Сіднэй
.

Сільвія Сіднэй

Малка і Шлома Яцеўланы жылі ў Гродне. У іх было чатыры сыны і адна дачка, якія былі ўнукамі Мошы Касоўскага, а таксама стрыечнымі братамі і сястрой Сільвіі Сіднэй. Да 1934 году члены сям'і Яцеўлан ў розны час пакінулі Гродна і з'ехалі ў Амерыку.

Аднаго з сыноў Малкі і Шлома Яцеўланов клікалі Іуда (Юдэль) (нарадзіўся ў 1896 годзе). Ён ажаніўся на Ганне Любіц (нарадзілася ў 1908 годзе), якая была касметолагам ў Гродне. Прыкладна ў 1934 годзе Ганна і Іуда пераехалі ў Манрэаль, а праз некалькі гадоў - у ЗША. Іуда памёр у 1977 годзе, Ганна - у 1998 годзе.

На жаль, дзесяць гадоў таму, калі я мела зносіны з двума іх унукамі, я не ведала, што ў 1929 году Ганна стала "Віцэ-міс Каралева Эстэр".

Іншыя святкаванні Пурыма ў Гродне да вайны

Святкаванні Пурыма, у тым ліку танцы, музыку і касцюміраваныя балі, арганізоўвалі ў Гродне габрэйскія арганізацыі. Пурым праводзілі ў габрэйскіх школах: школьнікі апраналіся ў святочныя касцюмы. Дзеці часта апраналіся ў касцюмы біблейскіх персанажаў (напрыклад, дзяўчынкі - у Каралеву Эстэр, хлопчыкі - у Мардахэя) або ў касцюмы любых іншых персанажаў.

Пурым таксама праводзіўся ў памяшканнях габрэйскіх моладзевых арганізацый у Гродне.

Вось газетныя аб'явы, прысвечаныя святкаванню Пурыма ў Гродне.

26 сакавіка 1929 года на свяце Пурым адбыўся касцюмаваны баль для дзяцей у яўрэйскай (рэальнай) гімназіі (на Баніфратарскай, 7). Праграма ўключала ў сябе балет і танцы. Сродкі, сабраныя на балеце, былі ахвяраваны малазабяспечаным студэнтам.

Grodner Express, 26 сакавіка 1929 года

1 красавіка 1929 года ў зале Саюза купцоў (на Замкавай, 5) адбыўся дзіцячы касцюмаваны баль з песнямі, танцамі, дэкламацыяй, прызамі за лепшыя касцюмы і выбарам каралевы і караля балю. Касцюмаваны баль быў арганізаваны арганізацыяй «TOZ» у Гродне.

Grodner Express, 1 красавіка 1929 года

У 1930 годзе Пурым святкавалі 14 сакавіка. У гэты дзень, у зале Саюза купцоў (на Замкавай, 5), адбыўся Пурымскі вечар танцаў. Таксама адбыўся конкурс танцаў, які ўзначаліў спадар З. Рэйзер.

Grodner Express, 14 сакавіка 1930 года

У 1931 году Пурым святкавалі 3 сакавіка. Жаночай сіянісцкай арганізацыяй «WIZO», у зале Саюза купцоў (на Замкавай, 5), быў арганізаваны Пурымскі базар на карысць «Габрэйскага фонду» (на іўрыце: «Керен Каемет л'Ізраіль»), і выстава з экспанатамі з музея Эрэц-Ісраэль . У суботу, 28 лютага, адбыўся канцэртны баль. На свяце Пурым (3 сакавіка) у зале Саюза гандляроў адбыўся баль-маскарад, на якім удзельнікі былі ў касцюмах і масках.

Grodner Express, 20 i 27 лютага, 3 сакавіка 1931 года

Таварыства «Тарбут» у гарадскім тэатры арганізавала Пурымскі баль. 3 сакавіка 1931 года быў праведзены Пурымскі баль для дзяцей з дзіцячага саду і малодшых класаў школы Тарбут (і іх бацькоў). 4 сакавіка адбыўся Пурымскі баль для студэнтаў старэйшых класаў навучальных устаноў Тарбут. Праграма складалася з: выступаў хору Тарбуцкай школы, хору Яўрэйскай настаўніцкай семінарыі (90 чалавек), спектакляў, балета, гімнастыкі і музыкі выкананай дзецьмі з дзіцячага саду.

Grodner Express, 27 лютага 1931 г.
Гарадскі тэатр у міжваенны час

У 1932 годзе Пурым святкавалі 22 сакавіка. 19 сакавіка жаночая арганізацыя «WIZO» арганізавала ў зале Саюза гандляроў Пурым-базар і канцэртны баль. У сярэдняй школе «TSYSHO» (Цэнтральная ідышскі школьная арганізацыя), якая знаходзілася на Маставой, 1, адбыўся дзіцячы касцюмаваны баль. 22 сакавіка жаночая арганізацыя «WIZO» арганізавала баль-маскарад, які называўся «Адлаяда» і быў праведзены ў зале Саюза гандляроў.

Таксама «Адлаядай», пачынаючы з 1932 года, называлі Пурымскі касцюмаваны парад у Тэль-Авіве.


Можна зрабіць выснову, што падчас святкавання Пурыма ў Гродне прайшло шмат радасных мерапрыемстваў.

На фота: святкаванне Пурыма ў Гродне ў моладзевым руху «Хашомер Хацаір» (літаральна: Моладзевая гвардыя), Група «Хаяар» (літаральна: Лес). Чалавек, які стаіць з левага боку (у белай кашулі), мой бацька, Іцхак Эліяшберг, які быў кіраўніком групы. Фатаграфія была зроблена на свяце Пурым у 1931 годзе.

На фота: святкаванне Пурыма ў Гродне навучэнцамі падрыхтоўчага класа Ешывы. Сярод вучняў Рафаэль Трыльнік апрануты як салдат. Іншыя касцюмы ўключаюць у сябе некалькі біблейскіх персанажаў. Фатаграфія была зроблена на свяце Пурым у 1932 годзе.



У 1939 году Пурым святкавалі 5 сакавіка. Я прагледзела старыя яўрэйскія газеты «Grodner Leben» з 28 лютага па 7 сакавіка, але не знайшла аб'яў аб святкаваннях у Гродне. Аднак, у бюлетэні пад назвай «Ngohot» (па-польску: Brzaski, літаральна: Рассветы), студэнтаў гродзенскіх школ Тарбут, які быў апублікаваны ў чэрвені 1939 году, я знайшла параграф, прысвечаны святкаванню:

Традыцыйны Пурымскі баль адбыўся ў навучальных установах Тарбут (гімназія і ліцэй). Праводзіліся спаборніцтвы для выбару самага прыгожага і арыгінальнага касцюма / маскі, а таксама для выбару лепшай п'есы. Прыз за першае месца быў уручаны студэнту ў касцюме «Габрэйскі імігрант», другі - студэнту ў касцюме «Вечны вандроўны габрэй», трэці - навучэнцу ў касцюме «Чэмберлен». Лепшай п'есай выбралі «Горад Лішціна», якую выканалі студэнты III класа Тарбуцкай гімназіі. П'еса была заснавана на гумарыстычнай паэме «Хто ведае горад Лішціна», напісанай вядомым яўрэйскім паэтам Хаім Нахманам Бялікам. Гэтая паэма пра аддаленае яўрэйскае мястэчка.

Падзяліся артыкулам