«Зянон Пазняк дагэтуль на мяне пакрыўджаны». Барду і акцёру Віктару Шалкевічу – 60 гадоў

Сустрэцца з бардам, акцёрам і шоўмэнам Віктарам Шалкевічам – задача не з лёгкіх. Ён то ў Мінску, то ў Гродне, то на рэпетыцыі, то на чарговым інтэрв’ю. Смяецца, што гэта зусім не папулярнасць – маўляў, проста дае «магчымасць зарабіць на сабе». У свае 60 ён ходзіць, «высока задраўшы галаву, не таму што горды, а таму што не развучыўся марыць », піша TUT.BY.

— Давайце ў «Батлейцы» сустрэнемся праз дзве гадзіны. Нармальна? – пачуўся тэлефонны званок. У шчыльным графіку шоўмэна паміж рэпетыцыямі і інтэрв’ю ўтварыўся невялікі перапынак

Нармальна.

Па-сапраўднаму, гродзенскай «Батлейкі» ўжо даўно не існуе. На месцы калісьці легендарнага кафэ зараз зусім іншая ўстанова. Але тут, у тарцы будынка лялечнага тэатра, па-старому ўсё яшчэ збіраюцца гродзенскія інтэлектуалы. І прывіды мінулага адсюль нікуды не сышлі.

«Мая карціна жыцця амаль напісаная»

Сядзім за столікам. Шалкевіч смяецца, жартуе і, здаецца, энергіі ў яго хопіць яшчэ на дзясятак такіх жа інтэрв’ю, будзь у сутках крыху больш гадзін. Шэрасць за акном акцёру ні па чым. Кажа, што энергію чэрпае ў любімай справе, дакладней – справах. Шалкевіч зараз жыве ў некалькіх вымярэннях. Ён і акцёр, і вядучы аўкцыёнаў, і бард, і шоўмэн.

Кажа, што дасягнуў такога ўзросту, калі не на ўсякую працу згаджаецца, і нарэшце дарос да шыкоўнай магчымасці выбіраць тое, што па душы.

— Адчуваеце, што 60?

— Узрост успрымаецца ў параўнанні з чымсьці. Мне неяк адзін з прыяцеляў распавядаў: пасля разводу або сваркі з жонкай пайшоў на плошчу сустракаць Новы год, прыляпіўся да нейкай кампаніі, і накшталт усё добра. Было. Да таго моманту, пакуль нейкая дзяўчына не звярнулася да яго: “Бацька, закурыць не знойдзецца?». Тут ён і ўсвядоміў цяжар пражытых гадоў. Вядома, узрост адчуваецца ў першую чаргу фізічна: тут ножка пабаліць, там нешта кальне. Я заўсёды кажу, што мая карціна жыцця практычна напісаная. Але трэба зрабіць яшчэ некалькі рысак, каб яна выглядала скончанай і гарманічнай. Вось тады можна будзе сесці і байкі распавядаць: «Сяджу я, значыцца, неяк з байцамі на Малой зямлі», – смяецца Шалкевіч. А потым сур’ёзна дадае, што пакуль не хоча нікога нічому вучыць. Яшчэ не час.

Фото: Катерина Гордеева, TUT.BY

— Я не хачу ашчаслівіць усё чалавецтва, лепш я ашчасліўлю некалькі людзей вакол сябе. Так, я, можа быць адзін з тых, да меркавання якога хтосьці дзесьці прыслухоўваецца. Гэта прыемна. Часам кажуць: «Я вырас на вашых песнях». Вось тады, вядома, узрост адчуваецца ў поўнай меры. Часам глядзіш на сённяшніх маладых людзей і выразна разумееш, чым ты ад іх адрозніваешся: у цябе верхні паверх лепш мэбляваны. Нас нашы бацькі выхоўвалі працай, – а жыў я тады ў Поразаве (гарадскім пасёлку ў Свіслацкім раёне), – людзі працавалі як шалёныя. Мяне ў трэцім класе ўжо за плуг паставілі. Здзекаваліся, вядома, з самага малодшага ў сям’і. Я ж хадзіць за ім з-за ўзросту не мог, але потым навучыўся. Або кожны год карове сена трэба было нарыхтоўваць. Ад Поразава да Новага Двара – 12 кіламетраў – і добра, калі на машыне хто-небудзь давязе, а так ішлі пешшу. Потым яшчэ 8 кіламетраў па перасечанай мясцовасці, праз балоты і лясы. І вось месца, дзе касілі траву. А потым зноў туды трэба было ісці – ставіць у снапы, а пасля забіраць высмаглую траву. Цяжка было, але затое ўсё цудоўна разумелі, адкуль у доме сала, каўбасы і над столлю вісіць свіная нага.

 — Сумуеце па Поразаве? Ёсць нейкая настальгія па былых часах?

— Сумаваць можна па людзях, якія там жылі калісьці. Што тычыцца настальгіі, то, шчыра кажучы, некалі настальгаваць. Калі б у маім жыцці зараз нічога не атрымлівалася б, то так, можна было сесці ў крэсла і ўспамінаць мінуўшчыну. Але пакуль ёсць пра што марыць, пісаць і куды імкнуцца.

— Напрыклад?

— Напрыклад, ёсць краіны, дзе я б хацеў яшчэ пабываць. ПАР, Аўстралія, Ізраіль. Чаму такі выбар? У Ізраілі павінен пабываць кожны хрысціянін, у ПАР – кажуць, цікава. У Аўстраліі – сваякі аб’явіліся. Яшчэ хачу дапісаць новыя раман і оперу, што-небудзь яшчэ пачаць. Часу на ўсе планы асабліва няма. Ёсць яшчэ песень новых недапісаных маса. Ведаеце, як Пушкіну было лёгка? Да яго ніхто, акрамя Жукоўскага, на рускай мове не пісаў. А цяпер што? Трэба выбіраць тэмы вельмі старанна, бо непрыгожа казаць пра тое, пра што хтосьці ўжо добра сказаў да цябе. Але зноў-такі, ты ж не можаш увесь час пісаць пра «гэтага селяніна», як нашы класікі Колас і Купала. Па меры таго, як чалавек расце, ён пакідае нейкія тэмы ззаду і шукае новыя сэнсы.

Фото: Катерина Гордеева, TUT.BY

З тэтра лялек звольнілі з-за Пазьняка

 — Вось ваш новы альбом «Такая доўгая зіма» – першы пасля дзесяцігадовага перапынку – ёсць там новыя сэнсы?

— Ёсць. Там дзевяць новых песень. Вось, напрыклад, «Міцкевіч ніколi ня ездзіў у плацкартным вагоне». Перадгісторыя з’яўлення песні такая. Для мяне мінскія вакзалы (і жд, і аўто) уяўляюць сабой цікавае відовішча. Каля аўтобуснага да цябе прыстаюць цыганы. Або вось чувачок бегае і збірае на праезд. Ужо трэці тыдзень збірае і ўсё ніяк не можа з’ехаць. Да яго іншы збіраў – да Вялікіх Лук. Так паўгода ўсё не мог назбіраць. І я ў яго пытаўся: ну што ты, усё яшчэ не з’ехаў? І вось ён знік. Мабыць, усё-ткі сабралася неабходная сума. Так вось. Аднойчы давялося ехаць дадому ў агульным вагоне. І вось сядзяць вакол мяне стомленыя людзі. І я – у белай кашулі. Таксама стомлены, задыханы, потны, таму што квіток набыў за пяць хвілін да адпраўлення і бег на цягнік. І вось у гэтым усім і прыходзіць выдатная фраза на мове – Міцкевіч ніколі не ездзіў у плацкартным вагоне. Так і закруцілася. Або вось я іду па горадзе і бачу надпіс – «альдэкор-нацяжныя столі-страхавая кампанія-помнікі» (кажа нараспеў). Усё ў адным месцы. Ну выдатна ж!

 — Шалкевіча можна часцей за ўсё ўбачыць у Мінску, у Гродне ці ў цягніку?

— І там, і там. У Мінску я вось ужо гадоў 30 вяду аўкцыёны, у Гродне – жыву.

Фото: Катерина Гордеева, TUT.BY

 — Не хацелася з Гродна пераехаць кудысці?

— Не. А навошта? Вось вы дзе «тарыцеся»? У Беластоку? І я там таруся. Зноў-такі да Еўропы бліжэй. Даехаў да Варшавы ці Вільні, а там самалёт да Капенгагена або Амстэрдама, напрыклад.

— Але ж былі часы, калі вашы канцэрты ў Гродне забаранялі і з тэатра вы сышлі.

— Пры гэтым забаранялі толькі ў Гродне. У Мінску такога ніколі не было. Так, былі праблемы, калі я прачытаў на сцэне Палаца культуры ветэранаў п’есу «Трыюмф беларускай дэмакратыі». Тады дырэктар мне сказаў: «Ведаеце, Віктар, вы прачыталі такі твор, які нікому не спадабаўся – ні левым, ні правым. Лепш вы знайдзіце іншае месца для вашых выступленняў». І мы без праблем знайшлі. А з тэатра…

 — Было крыўдна?

— Не. А што зрабіць? Я не перажываю. Што тычыцца Тэатра лялек, то адтуль я сышоў два гады таму. Мне, вядома, прапаноўвалі застацца, але я вырашыў паказаць характар ​​і пайшоў. Гісторыя там настолькі незразумелая, што ах! Папрасілі напісаць заяву, каб я па ўласным жаданні звольніўся, ну я і звольніўся, і абсалютна пра гэта не шкадую. Не люблю рабіць з сябе «пакутніка за ідэю». Як сказаў мой сябар: вы што, не ведалі, якія ў Шалкевіча перакананні?

— А якія ў Шалкевіча перакананні?

— Добрыя і правільныя. Я нармальны. Ведаеце, я ўжо ў такім узросце, калі гнуцца не хочацца, а ламацца – тым больш. Ды і што была за прычына такая – нібыта данеслі да губернатара, што я нешта там прапагандую са сцэны?!

Фото: Катерина Гордеева, TUT.BY
— Прапаганавалі?

Не. Гэта была частушка:

«Цямнее край зубчаты бора…
І тчэ, забыўшыся, рука,
Заміж персідскага узора
партрэт Зянона Пазняка».

Пры тым тры радкі – гэта Максім Багдановіч, між іншым.

 — Гэта значыць можна сказаць, што вас звольнілі з тэатра з-за Зянона Пазняка?

— Ведаеце, і з ім у мяне таксама напружаныя адносіны. Кажуць, ён мне не можа дараваць песню «Жлобская нацыя».

 — А, можа, памірыцца?..

— А я ні з кім і не сварыўся. Можа быць, я не маю рацыі, але я ж не чырвонец, каб усім падабацца, – смяецца Шалкевіч.

«Аўкцыён — гэта своеасаблівы тэатр аднаго акцёра»

— Апроч канцэртаў, вы вось ужо амаль 30 гадоў вядзеце ў Мінску аўкцыёны.

— Так, усё пачалося ў пачатку 90-х. Спачатку ў Брэст прыйшла Міжнародная фінансавая карпарацыя, затым яна з’явілася ў Гродне. Мне прапанавалі стаць вядучым. Я з’ездзіў на стажыроўку ў Брэст, паглядзеў, як праводзяць аўкцыёны там. Потым прыехалі спадары з Мінска, паглядзелі, як я гэта раблю, і прапанавалі весці аўкцыёны ў сталіцы. Так і панеслася. За гэты час было шмат розных лотаў. Прадавалі і прыбіральні, і адрыны. Гэтая дзейнасць мне падабаецца. Аўкцыён – гэта своеасаблівы тэатр аднаго акцёра. Людзей у зале трэба да сябе прыхіліць, ведаць правілы і ўважліва сачыць за прысутнымі, прадбачыць іх настрой і дзеянні.

Фото: Катерина Гордеева, TUT.BY

— Уласна, усё тое ж самае, як і на сцэне тэатра?

— Так. І не важна, колькі гледачоў перад табой – тысяча ці тры чалавекі. Вядома, гэта крыўдна, калі на канцэрт ці спектакль прыходзіць мала гледачоў. Адзін з нашых педагогаў заўсёды паўтараў дзве фразы. Першая Салтыкова-Шчадрына: «Клянуся, калі перастану пісаць крывёю сэрца, закіну пяро і чарніліцу». І другая: «святадзейнічай або ідзі прэч са сцэны». Ёсць такія месцы, дзе няма паўпраўды. І трэба быць вельмі шчырым, калі на цябе глядзяць вочы. Не важна, колькі чалавек у зале.

— У вас шмат рамантычных песень. А рамантыкі ў жыцці шмат было?

— У мяне ўсё жыццё – рамантыка. І памру рамантыкам. Вось якая гісторыя. Усё залежыць ад таго, у якім святле ты ўспрымаеш жыццё, што бачыш вакол. Мне на вуліцы заўсёды хочацца задраць галаву, адчуць што ў цябе там ззаду крылы, распушыць хвост і так прабегчы раз-два-тры, як гусь робіць і, фы-ы-ы-ыр, узвіцца ў паветра. Я заўсёды хаджу з задранай галавой, не таму, што я ганарлівы, а таму што я спрабую нешта ўбачыць там. То на зорнае неба гляджу, то яшчэ кудысьці. Мне, напрыклад, вельмі шкада, што зіма праходзіць, а я Арыёна толкам не бачыў, альбо Вялікага сабаку, або Сірыуса. Або вось я ў снежні неяк ішоў… А ў небе караваны гусей кудысьці перліся. Куды, навошта?.. Добра, і я пайду. Далей трэба жыць.

Фото: Катерина Гордеева, TUT.BY

Каментары

Spelling error report

The following text will be sent to our editors: