Нарадзілася ў Гродне, вывучылася ў Польшчы, а зараз з’яўляецца адной з самых вядомых сучасных мастачак суседняй краіны. Спрабуе палепшыць становішча мігрантаў, удзельнічае ў конкурсах прыгажосці з не самай трывіяльнай мэтай і крытыкуе Ай Вэйвэя — сучаснага кітайскага мастака-дысыдэнта, які правёў каля чатырох гадоў пад хатнім арыштам за сваю дзейнасць. Хто такая Яна Шостак, пра якую так шмат гавораць у Польшчы і практычна нічога ў Беларусі? Піша TUT.BY.

Кадр из фильма «Мисс Полония», реж. Яна Шостак и Якуб Ясюкевич
Кадр з фільма «Міс Палонія», рэж. Яна Шостак і Якуб Ясюкевіч

Найбольшую вядомасць у Польшчы Яне прынесла праца па ўкараненні новага слова, якое значае бежанца (па-польску uchodźca). Дзяўчына прапанавала выкарыстоўваць слова новак (па-польску nowak), якое асацыюецца з нечым новым, новапрыбылым чалавекам, а таксама з адной з найбольш распаўсюджаным польскім прозвішчам — Nowak. Слова «Новак», па словах Яны, універсальнае і можа замяніць сабой як бежанца, так і, напрыклад, імігранта.

«Твая нацыянальнасць у 21 стагоддзі не павінна мець значэння»

— Хто ты? Апішы сябе для чытачоў.

— Навачка з Беларусі з польскімі каранямі, якая прыехала ў Польшчу і хоча заваяваць свет мастацтва і фільма, а таксама даказаць перш за ўсё самой сабе, што мастацтва можа быць эфектыўна.

— Як ты апынулася ў Польшчы?

— Калі мне было 11 гадоў, я ў першы раз апынулася ў Кракаве і ўбачыла мясцовую акадэмію мастацтваў. Тады ж я цвёрда вырашыла, што буду там вучыцца. Праўда, не ведала дакладна на якой спецыяльнасці. З дзяцінства я глядзела сацыяльныя рэкламы, якія перамаглі на «Канскіх львах» («Канскія львы» — міжнародны фестываль вытворцаў рэкламы. — Заўвага TUT.BY) па тэлевізары і хацела ствараць падобныя рэчы. Вось так і апынулася на факультэце інтэрмедыя Кракаўскай акадэміі мастацтваў.

Інтермедыя — кірунак у сучасным мастацтве, які змешвае розныя з іх, перш за ўсё фатаграфію і фільм, а яшчэ скульптуру, жывапіс, літаратуру і іншыя.

У Гродна я вяртаюся часта: тут жыве мая сям’я. З нядаўніх часоў горад паволі пачаў прачынацца і з’яўляецца ўсё больш вартых ініцыятыў. Мяне радуе, што прастора культуры і мастацтва развіваецца не толькі ў Мінску. Нягледзячы на ​​гэта, я да гэтага часу ведаю больш беларускіх мастакоў і мастачак, якія жывуць за мяжой.


«Чорны пратэст» у Гродне: мастачка Яна Шостак выказала салiдарнасць з польскiмi жанчынамi


— У тваім пераездзе адыгралі ролю польскія карані?

— Так, польскія карані плюс я выхоўвалася бабуляй з дзядулем, якія прытрымліваліся польскіх традыцыяў. Бацькі з дзяцінства рыхтавалі мяне да вучобы за мяжой. Тут, у Польшчы, у мяне шмат сваякоў і можна нават было б сказаць пра вяртанне на гістарычную радзіму. Хоць я, як сюды прыехала, адчула сябе больш беларускай, чым полькай (хоць цяпер ужо думаю на польскай мове). Усё ж такі людзі крыху іншыя, ментальнасць таксама іншая.


Гарадзенка праславілася на Сусветных Днях Моладзі: узняла транспарант «Папа, пазвані мне«


— Якія менавіта адрозненні ты заўважыла?

— Мне здаецца, гэта больш прадузятасць у галаве. Яна ў мяне працуе (смяецца). На самай справе сур’ёзна на гэтае пытанне вельмі складана адказаць, таму што адказ заўсёды будзе суб’ектыўным, у залежнасці ад таго, у якую кампанію людзі трапляюць. Дзейнічае своеасаблівы «эфект замежнасці». Вось кажуць: «Добра там, дзе нас няма» — у Польшчы сумуеш па Беларусі і наадварот.

Яна Шостак, Jana Shostak. Фото: Якуб Ясюкевич (Jakub Jasiukiewicz)
Фота: Якуб Ясюкевіч (Jakub Jasiukiewicz)

Я выхоўвалася ў каталіцкай сям'і з польскімі каранямі, ведала, што хачу вучыцца і атрымаць адукацыю ў Польшчы. З самага пачатку сваёй вучобы ў акадэміі была адзінай беларускай, можа таму больш стала адчуваць сябе ёю, асабліва калі аднакурснікі распытвалі пра Беларусь. Тады, думаю, і пачала размаўляць на беларускай, каб зусім не забыцца мову.

Наогул, мне б хацелася называць сябе чалавекам свету. Тое, якой ты нацыянальнасці, у 21 стагоддзі, стагоддзі глабалізацыі, не павінна мець ніякага значэння. На жаль — гэта відаць зараз па Польшчы — нацыяналізм сур’ёзны, ёсць нейкі нездаровы падыход да тваёй нацыянальнасці. Такой колькасці агрэсіі ў адносінах да ўкраінцаў, не кажучы ўжо пра людзей цёмнага колеру скуры, Польшча ніколі не бачыла. На жаль.

«Беларускае медыяасяроддзе мала прасоўвае мастацтва»

— Як ты наогул прыйшла да сучаснага мастацтва? Гэта была твая мара ці хутчэй выпадак?

— Пачалося ўсё, думаю, з мары: як эфектыўна дапамагаць людзям у патрэбе.

— Але як сучаснае мастацтва можа дапамагчы?

— Мы прывыклі жыць у сваіх мыльных бурбалках. Праца, хобі, забавы, сям’я — рана ці позна мы ўсе закрываемся ў сваіх светах. Тым самым адвучваемся ад сапраўднай талерантнасці да іншага чалавека.

Адна з апошніх акцый, якую я арганізоўвала разам з рэжысёрам Якубам Ясюкевічам для нашага фільма «Міс Палоніі» (пра гэта Яна раскажа больш падрабязна ніжэй. — Заўвага TUT.BY), грунтавалася на тым, што я як адна з міс запрасіла астатніх узнагароджаных удзельніц на вернісаж жаночага сучаснага жывапісу. Падчас наведвання выставы да нас падыходзілі некаторыя «знаўцы» сучаснага мастацтва і з такой здзеклівасцю цікавіліся, а што мы адчуваем і бачым у гэтых карцінах. Здавалася б, што на выставе сучаснага мастацтва павінны быць сапраўды талерантныя і шырока думаючыя людзі.

Яна Шостак / Jana Shostak — в красном комбинезоне. Фото: Юлия Кривич (Yulia Krivich)
Яна — у чырвоным камбінезоне. Фота: Юлія Крывіч (Yulia Krivich)

Маё асабістае меркаванне, што адна з місій мастацтва — гэта вучыць талерантнасці ў адносінах да іншых людзей і іншых мыльных бурбалак. Я веру, што акрамя матэрыяльнай дапамогі людзям важная таксама і дапамога нематэрыяльная. У працы, звязанай з увядзеннем слова «новак» замест «бежанца», я паспрабавала гэта зрабіць. Дапамагчы перш за ўсё палякам з прозвішчам Новак зразумець, што іх прозвішча паходзіць ад продкаў-бежанцаў.

— Гэта значыць тваё з’яўленне ў мастацтве — выкананне дзіцячай мары?

— Так, пачалося ўсё, думаю, з мары эфектыўна дапамагаць людзям у нядолі. Калі я даведалася пра спецыяльнасць iнтэрмедыя, падумала, што гэта больш за ўсё падобна да месца, дзе можна рабіць нешта падобнае. Гэта вось было менавіта маё жаданне, а сама я не асабліва шмат ведала пра сучаснае мастацтва.

— Да паступлення ў акадэмію мастацтваў ты не ведала пра гісторыю сучаснага мастацтва?!

— Я цікавілася, але ўсё роўна нейкага вельмі шырокага прадстаўлення не было. Была пацешная сітуацыя, калі на першай сустрэчы з аднагрупнікамі мы размаўлялі на розныя тэмы, а ў аднаго хлопчыка была шапка — і нехта сказаў, што ён падобны да Бойса. Я разумела з кантэксту, што гэта нейкі сучасны мастак, прычым вельмі важны, але мне было вельмі сорамна прызнацца, што я яго не ведаю, таму я пад сталом ўпісвалі ў гугл «Boys», «Boys art».

Як аказалася, прозвішча я ўпісвала няправільна і не магла нічога знайсці - толькі праз тры месяцы на гісторыі сучаснага мастацтва даведалася, што Бойс (Beuys) пішацца па-іншаму. Я лічу, што гэта мінус беларускага медыяасяроддзя, якое мала піша, прасоўвае сучаснае мастацтва ў нас. Наогул сама гэтая праслойка сучаснага мастацтва дастаткова закрытая ў Беларусі.

Изображение: Ronald Feldman Fine Arts
Выява: Ronald Feldman Fine Arts

Ёзаф Бойс — сучасны нямецкі мастак, лічыцца галоўным тэарэтыкам постмадэрнізму, ствараў так званыя сацыяльныя скульптуры (напрыклад, пасадзіў 7000 дубоў). У яго працах ярка выяўлена так званае шаманства, а з дапамогай нетрывіяльных матэрыялаў (напрыклад, лямца, топленага тлушчу і фетру) Бойс звяртаў увагу на тое, як сучасныя людзі аддалены ад прыроды.

— Але ў асноўным медыі пішуць пра тое, што цікава людзям. Можа, у беларускага масавага чытача няма цягі да сучаснага мастацтва?

— Магчыма, пакуль у адпаведнасці з пірамідай Маслоў людзі не будуць накормлены, пакуль не будуць мець дах над галавой, добра аплачваную працу і бяспечную будучыню. Але не ўсе мастакі і мастачкі хочуць дацягнуцца да гледача, які ніяк не звязаны з арт-светам. У Эндзі Уорхала атрымалася дайсці да шырокай публікі, зрабіць мастацтва з кансервавай бляшанкі, якую ведаў кожны. Выняць з халадзільніка і павесіць у спальні. Гэтым самым ён даў зразумець, што ад мастацтва можна навучыцца не мець вялікіх чаканняў, што яно неабавязкова павінна несці нейкую глыбокую філасофію, якая малазразумелая людзям. Яно можа быць прасцей. У рэшце рэшт, нездарма кажуць, што ўсё геніяльнае — проста!

Я ўпэўненая ў тым, што будзе хваля новага поп-арта, пабудаванага не на аб’ектах з паўсядзённага жыцця знакамітасцяў (як гэта было ў Уорхала), а на ідэях.

«Зразумела: тое, што я дапамагаю матэрыяльна — гэта нават не кропля ў моры»

— Як адбываецца навучанне сучаснаму мастацтву? Вам чытаюць лекцыі і кажуць: «Стварайце што хочаце»?

— Гэта адбываецца па-рознаму, таму што ў кожнага выкладчыка свой метад навучання. У Міраслава Балкі (адзін з найважнейшых сучасных польскіх мастакоў), майго прафесара з Варшавы, наша навучанне грунтавалася перш за ўсё на паездках раз у семестр у іншыя польскія гарады і за мяжу. Напрыклад, яго запрашаюць на выставу ў Ірландыю, ён кажа: «Так, я прыеду, толькі я вазьму з сабой 20 сваіх студэнтаў». Такім чынам мы былі з ім у Рыме, Дубліне, Любліне, Тарнуве, Стокгольмe. Сама студыя Балкі разам з акадэміяй і запрашаючым бокам фінансавала гэтыя паездкі. Мы прыязджаем і, як, дапусцім, было ў Рыме, у нас тэма — творчасць Пазаліні, па якой і працуем. Якімі метадамі мы гэта робім — гэта ўжо хто як сабе выбірае: хто відэа робіць, хто адказвае словам, па-рознаму.

Кадр из фильма «Теорема» Пьера Паоло Пазолини
Кадр з фільма «Тэарэма» П’ера Паола Пазаліні

Для нас гэта была магчымасць пазнаць свет, пабачыць іншую перспектыву ў мастацтве. Пазаліні быў, вядома, важны, але нашмат важней была праца са студэнтамі і студэнткамі з Рыма і Дубліна, праца ў групах, як бы банальна гэта ні гучала. Праца ў групах — гэта своеасаблівае адвучванне мастакоў ад ганарлівага эгацэнтрызму. У кантэксце ж самога ўніверсітэта вялікі акцэнт робіцца на сумесную працу, мы шмат размаўляем, спрабуем інтуітыўна адчуць, як павінен выглядаць твор, каб яго зразумелі людзі не са свету мастацтва, хоць не ўсе ўвогуле задаюцца такой мэтай. Я ўсё ж такі пераследую такую ​​мэту, каб са сваім мастацтвам быць сярод людзей, якія не звязаны з ім.

— Ці можаш ты тады растлумачыць сваю ідэю аб новаках, чаго ты хочаш дамагчыся і чаму гэта важна?

— Гэтая праца прызначана перш за ўсё для сучаснага польскага соцыўма, хаця ўжо ў 1943 годзе нямецкая філосафка Ханна Арэнт казала пра тое, што ў сферы, якая тычыцца бежанцаў і мігрантаў, вельмі важная назва. Яе цытата: «In the first place, we do not like to be called refugees. We ourselves call each other newcomers or immigrants» (з англ. «Па-першае, мы не хочам, каб нас называлі бежанцамі. Адзін аднаго мы называем новапрыбылымі або імігрантамі»).

У мяне ж усё пачалося з таго, што ў Кракаве мой аднагрупнік, не жадаючы пакрыўдзіць, назваў мяне cudzoziemka — я зразумела,
што слова «cudzy» (з польск. — «чужы») вельмі дрэнна мной успрымаецца, і запомніла гэта. Сама праца пачалася ў кантэксце стварэння майго дыплома, і тады акурат здарыўся чарговы крызіс з сірыйскімі мігрантамі. Гэта быў дзесьці канец 2016 года, і тут у Польшчы слова uchodźca стала вельмі дрэнна ўспрымацца людзьмі. Калі ўзяць этымалогію слова на розных мовах, то атрымліваецца, што польскі uchodźca — той, хто сыходзіць, англійская refugee — хаваецца, руская «бежанец» — бяжыць, і ўсё паказвае на нейкую нестабільнасць ў жыцці гэтых людзей, часовую затрымку ў нейкім месцы. Я сама ўдзельнічала ў арганізацыях Polska Akcja Humanitarna і Refugees welcome Polska,
дапамагала матэрыяльна, але зразумела, што тое, што я дапамагаю матэрыяльна — гэта нават не кропля ў моры, і мне захацелася знайсці спосаб нематэрыяльнай дапамогі для іх. Каля 3−4 месяцаў я хадзіла ў лагер для бежанцаў у Варшаве, на Таргувку, размаўляла з людзьмі, з дзецьмі, якія там знаходзяцца, часта — прама праз плот, таму што трэба прайсці цэлы бюракратычны працэс, каб патрапіць унутр, нягледзячы на ​​тое, што лагер з’яўляецца адкрытым.

Яна Шостак / Jana Shostak. Кадр с телеканала TVP Polonia
Кадр з тэлеканала TVP Polonia

Затым я запрасіла групу філолагаў, эсперантыстаў, сацыёлагаў, новакаў з Сірыі, Конга, Нігерыі і Украіны да сябе дадому — мы прыдумалі слова «новак», якое з’яўляецца амонімам да самага папулярнага польскага прозвішча Nowak. З гэтым словам я пайшла на тэлевізійную перадачу «Слоўнік польска@польскі», дзе вяла дыскусію з вядомым польскім мовазнаўцам прафесарам Мёдэкам. У рэшце рэшт, ён пагадзіўся са мной, сказаў, што будзе нялёгка, але мы можам разлічваць на яго падтрымку, і даў некалькі парадаў.

Пасля перадачы я пачала актыўна прапагандаваць гэтую ідэю ў розных медыя, усе публікацыі ў медыя пра мяне і новакаў я ўспрымала як сваю працу, як працэс распаўсюджвання гэтага слова, а не як узнагароду. Хтосьці выкарыстоўвае камеру, хтосьці аловак, я выкарыстоўваю медыя.

— На тваю думку, польскае грамадства неталерантнае?

— Так, але перш за ўсё тут неабходна сказаць, што польскае грамадства падзелена на два блокі - «левыя» і «правыя». Кожная навіна, якая трапляе ў медыя, счытваецца соцыумам праз прызму «левых» або «правых», чагосьці пасярэдзіне няма. Вядома, з-за талерантнасці мяне ўспрымаюць як абсалютную левачку, хоць я сама сябе лічу бліжэй да лева-цэнтрыстаў, але, на жаль, хейту ад гэтага менш не становіцца.

Шматлікія карыстальнікі нават спецыяльна рэгіструюцца на розных сайтах, часта не змяняючы нават нікі, каб негатыўна пракаментаваць артыкул пра мяне. На дэматыватары хтосьці дапісаў мой нумар тэлефона да фатаграфіі, і я атрымлівала вельмі шмат розных званкоў. Адзін мне нават запомніўся, але я расцэньваю яго хутчэй як станоўчы вопыт. Мне патэлефанаваў адзін мужчына і спытаў, ці я Яна Шостак — адказала, што так. Аўтаматычна я сказала яму, маўляў, вы, напэўна, з-за новакаў тэлефануйце. Ён адказаў: не, але я чуў пра гэта, чытаў і вось у мяне прозвішча Кавальскі (а гэтая другое па папулярнасці прозвішча), і я вось падумаў, што быў бы супраць, калі б маё прозвішча так выкарыстоўвалі. У выніку мы пачалі спрачацца пра тое, чаму прыязджаюць толькі мужчыны-мігранты, чаму няма дзяцей, чаму яны не ўладкоўваюцца на працу. У нас была цікавая дыскусія, менавіта дыскусія — мы абменьваліся поглядамі.

Мы размаўлялі дзесьці паўгадзіны, я падзякавала яму за размову і потым мне гэты чалавек напісаў смску з цытатай Стыва Джобса: «Вар'яты, якія лічаць, што яны здольныя змяніць свет, у рэшце рэшт яго змяняюць». Для мяне гэта быў знак, што я яго пераканала. Хоць ўсё ж такі думаю, што ў Польшчы, вядома ж, больш «правых». Усе, хто можа нешта памяняць, пакуль смяюцца з абсурднасці праектаў законаў, якія могуць прыняць у Польшчы.

— Як ты прыйшла да свайго кірунку ў сучасным мастацтве? Ці можаш ты назваць тое, што ты робіш, перформансамі?

— З перформансамі усё складана, мне здаецца, нават сама Марына Абрамовіч дакладна не сфармулюе, што такое перформанс (смяецца).

Марына Абрамовіч — сербская мастачка, вядомая перформерка. Яна даследуе адносіны паміж мастаком і аўдыторыяй, магчымасці чалавечага розуму і цела. Абрамовіч актыўна выступае ўжо каля 50 гадоў, і за гэта яе называюць «бабуляй мастацтва перформанса».

Я больш схіляюся да паняцця карыснага мастацтва, веру, што мастацтва можа паўплываць на паўсядзённае жыццё людзей. Гэта так адклаліся ў галовe ўсе тыя сацыяльныя рэкламы, прагледжаныя ў дзяцінстве.

Вось, напрыклад, у кантэксце аб новаках я нядаўна пачала раздаваць сертыфікаты выкарыстання слова «новак»: чалавек, да якога трапляе гэты сертыфікат, абавязваецца выкарыстоўваць гэтае слова замест бежанца і пасля куплі за кожнае прамоўленае няправільнае слова пералічваць грошы на дапамогу новакам. Усе грошы ад куплі сертыфікатаў таксама ідуць у фонд дапамогі новакам. Сертыфікаты таксама дапамогуць у складанні спісу карыстальнікаў слова, каб пасля ўнесці яго ў афіцыйны польскі слоўнік.

«Я не думаю катэгорыямі краін, але ў Беларусі хацелася б што-небудзь зрабіць»

— Ты ўдзельнічаеш у розных польскіх конкурсах прыгажосці, у прыватнасці «Міс Палонія». Гэта таксама звязана з тваім перформансам?

— Мой удзел у такіх конкурсах — гэта выкарыстанне медыйнай прасторы, каб расказаць пра свае ідэі. Фінал «Міс Палоніі» глядзіць агулам каля чатырох мільёнаў чалавек.

Першапачаткова я ставіла сабе мэту прайсці як мага больш этапаў, каб у фінале сказаць тое, што я сапраўды хачу сказаць, у прыватнасці аб новаках. Адначасна з’явілася мэта паказаць і распавесці аб гэтай досыць закрытай структуры конкурсаў прыгажосці, у якой усё-такі вельмі шмат розных аспектаў. Напрыклад, зараз нават не прыгажосць больш улічваецца, а хутчэй тое, як актыўна ты прасоўваеш спонсараў конкурсу. Цябе выкарыстоўваюць як бясплатнага носьбіта рэкламы. Да гэтага я не разумела да канца, але за некалькі дзён да рэгіянальнага фіналу мне прама сказалі, што гэта так выглядае.

З 15 фіналістак магчымасць нешта сказаць далі толькі сямі ўдзельніцам. Зараз мы з маім рэжысёрам здымаем матэрыял для дакументальна-камедыйнага фільма. Ён павінен выйсці ў 2021 годзе — на стагоддзе ўзнікнення конкурсаў міс у свеце. Так, я планую ў бліжэйшыя два гады ўдзельнічаць ва ўсіх конкурсах міс і ўсё ж такі прабіцца ў фінал. У фільме разам з сурэжысёрам Якубам Ясюкевічам мы хочам паказаць патрыярхальны механізм на прыкладзе конкурсу прыгажосці як нейкага сканцэнтраванага эпіцэнтра. Мы хочам, каб пасля прагляду фільма людзі пасмяяліся трохі, але, вярнуўшыся дадому, зразумелі, дзе і ў якім памеры існуе патрыярхат у іх дома. У патрыярхата не абавязкова павінен быць мужчынскі твар, часта ён сядзіць і ў саміх жанчынах.

— Ты кажаш пра тое, што адкрыта выказвацца на такіх конкурсах не заўсёды ёсць магчымасць. Атрымліваецца, што дзяўчаты зусім не могуць быць сабой?

— Так, калі, напрыклад, рэпетуюць прадстаўленне перад публікай, то просяць: «Ну, вы там нешта скажыце, што любіце. Ты можаш сказаць, што любіш спорт, ты жывёл, а вось табе падабаецца чытаць кніжкі». Адбылася адна сітуацыя, якую ўдалося выкарыстаць для пазітыўнага перформансу-хакінгу. Арганізатары патэлефанавалі і спыталі, ці ёсць у мяне хлопец, каб на адным з выступаў ён мог вывесці мяне ў вясельнай сукенцы. Хлопца ў мяне не было, але я адказала, што ёсць, а сама напісала містэру «Гей Польшча 2017» і папрасіла, каб ён выйшаў са мной. Мы насамрэч трохі нават баяліся перад выхадам, таму што ў Каспера быў вясёлкавы гальштук-матылёк і бранзалеты на руках, але ніхто нават не звярнуў на гэта ўвагі. Для нас гэта быў свайго роду пратэст на выключна гетэранарматыўнае ўспрыманне свету.

Яна Шостак / Jana Shostak. Фото: Якуб Ясюкевич (Jakub Jasiukiewicz)
Фота: Якуб Ясюкевіч (Jakub Jasiukiewicz)

— Хацела спытаць у цябе: ты пакінула ліст Ай Вэйвэю на яго выставе ў Празе, што ты хацела яму сказаць?

У 2017−2018 гадах у Празе прайшла выстава Ай Вэйвэя пад назвай «Закон падарожжа». Галоўным аб’ектам выставы стала 70-метровая лодка з фігурамі людзей, што адносіцца да сітуацыі з бежанцамі ў Еўропе. Сам мастак заявіў, што Еўропа сутыкнулася не з крызісам бежанцаў, а з крызісам чалавечнасці.

У пачатку 2018 года падчас паездкі ў Прагу Яна пакінула свой ліст у лодцы.

— Хацела сказаць, што не згаджаюся з ім. Лодка, якую ён пабудаваў за паўтара мільёна, магла быць сапраўднай бяспечнай лодкай для новакаў, якія пераязджаюць у Еўропу. Я вельмі любіла Ай Вэйвэя як мастака за яго больш раннія працы, як, напрыклад, керамічныя сланечнікі, вытворчасцю якіх займаліся кітайскія жанчыны з правінцыі. Простыя людзі на гэтым зарабілі. Мне здаецца, інсталяцыя з лодкай — гэта ўжо не той актывізм, які Ай Вэйвэй раней паказваў.

— Ён табе адказаў?

— Не (смяецца). Як і Папа рымскі, не адказаў (у 2016 годзе Яна прыняла ўдзел у Сусветных днях моладзі і падчас прыезду папы Францішка падняла плакат са сваім нумарам тэлефона і надпісам «Papa call me». — Заўвага TUT.BY).

Кадр из фильма
Кадр з фільма «Міс Палонія», рэж. Яна Шостак і Якуб Ясюкевіч

— Ці плануеш ты ў будучыні арганізаваць які-небудзь перформанс у Беларусі?

— Я не думаю катэгорыямі краін, хацелася б у будучыні зрабіць, вядома, што-небудзь у Беларусі, унесці нейкую долю пазітыву. Нават калі і крытыкаваць нейкія рэчы, то са смехам. Шмат хто кажа, што без крыві няма рэвалюцыі, па мне ж рэвалюцыі няма без смеху.