Паўтара гады таму жадаючых дапамагчы маленькай Маргарыце Асманавай з Гродна было так шмат, што неабыякавыя людзі за кароткі час сабралі рэкордную суму 240 тысяч долараў. Столькі каштавала трансплантацыя касцявога мозгу ў ізраільскай клініцы. Пазней аказалася: аперацыя ўжо не патрэбна, дзяўчынка ідзе на папраўку. Валанцёры не раз прасілі сям’ю пералічыць сродкі тым, хто ў іх вельмі мае патрэбу, а затым звярнуліся ў міліцыю. Прайшоў год. Зараз Маргарыта разам з бацькам і валанцёркай Людмілай жыве ў Польшчы, Асманавы праз суд дзеляць дзяцей, а пытанне вяртання грошай усё яшчэ не вырашана. Піша TUT.BY.

Фото: Дарья Бурякина, TUT.BY
Год таму Людміла Комар разам з Мікалаем Асманавым прыязджала ў рэдакцыю tut.by. Фота: Дар’я Буракіна, TUT.BY

Што здарылася?

Збор 240 тысяч долараў, якія патрэбныя былі на лячэнне маленькай Маргарыты Асманавай з Гродна, год назад скончыўся скандалам. Тыя, хто шчыра дапамагаў, пералічваў грошы на трансплантацыю малой, раптам настроіўся супраць сям'і. Валанцёры напісалі калектыўную заяву ў міліцыю з просьбай распачаць крымінальную справу па артыкуле «Махлярства».


Чытайце таксама: Я готова принести свои личные извинения семье Османовых, если… Комментарий экс-директора ГБО о скандальном сборе на лечение Маргариты Османовой


Прэтэнзіі зводзіліся да наступнага: Асманавы збіралі грошы на аперацыю ў ізраільскай клініцы «Іхілаў», але ў выніку паехалі лячыцца ў Польшчу. На шчасце, трансплантацыя касцявога мозгу Маргарыце, якой лекары выставілі дыягназ «трохрастковая апластычная анемія», не спатрэбілася, яе лячэнне і абследаванне ў польскай клініцы тады абышліся ў 1900 долараў. Стала пытанне: раз грошы не патрэбныя, чаму сям’я іх не пералічвае тым, хто ў іх сапраўды мае патрэбу? Асманавых папракалі ў таксічным зборы, у тым, што не было ніякага справаздачы па грошах, а шматлікія пытанні заставаліся без адказаў.

Пачалася сапраўдная траўля, так казаў у канцы снежня Мікалай Асманаў, тата дзяўчынкі, які разам з валанцёрам Людмілай Комар прыехаў у рэдакцыю TUT.BY. Тады яны абяцалі, што тыя грошы, што засталіся, вернуць. Прайшоў год. Але да сям'і Асманавых пытанняў стала яшчэ больш.

У таты зараз карта паляка і від на жыхарства на 10 гадоў

Мы папярэджвалі следчага, што ўсё так і будзе: Мікалай з Людмілай сабралі грошы і паедуць жыць у Польшчу, яны пара і адкрыта пра гэта пішуць у групе, прысвечанай Маргарыце. Дзяўчынку павезлі з сабой, а яе маму хочуць пазбавіць бацькоўскіх правоў, распавядаюць TUT.BY тыя, хто збіраў грошы на лячэнне дзяўчынкі, а зараз адчувае сябе падманутымі.

Год таму, калі мы размаўлялі з Мікалаем і валанцёрам цэнтра «Пара» Людмілай, мужчына абураўся:

Пра мяне такое пішуць у інтэрнэце, што ўжо рэальна баюся выходзіць на вуліцу. Мы з жонкай родам з вёскі, я просты будаўнік, яна працавала памочнікам выхавальніка ў дзіцячым садзе. Жывём у сацыяльнай кватэры, не шыкуем, няма нічога свайго, чым можна пахваліцца. І што я пра сябе чытаю? Маўляў, ловіце гэтага махляра каля польскай мяжы з торбай грошай, нібыта зрабіў карту паляка і польскі пашпарт. Гэта ж трызненне!

Фото из архива семьи Османовых
Зараз Маргарыта разам з бацькам і Людмілай жыве ў Польшчы. Фота з архіва сям'і Асманавых

Праз месяц пасля гэтай размовы ён разам з Людмілай з’ехаў жыць у Польшчу, цяпер у абодвух ёсць карта паляка, а не так даўно Мікалай і маленькая Маргарыта атрымалі від на жыхарства ў Польшчы на 10 гадоў. Пазіцыю сям'і па-ранейшаму ўяўляе Людміла Комар: кажа, Мікалай не можа спакойна гаварыць на гэтую тэму. Людміла зараз не калега, а, як адкрыта піша Мікалай Асманаў, «любая жонка, жанчына з вялікай літары». Спярша цікавімся здароўем Маргарыты.

— Яна зараз знаходзіцца ў рэмісіі. Заключаны дагавор на лячэнне з анкагематалагічнай клінікай у Гданьску. Прагноз? Магчымасці дзве: альбо выхад з рэмісіі ў напрамку папраўкі, альбо рэцыдыў. Трэцяга не дадзена, — распавядае Людміла Камар. Па словах жанчыны, цяпер яна разам з Мікалаем і Маргарытай жыве ў Польшчы ў вялікім доме сваіх сваякоў. Мужчына разведзены, ім нішто не перашкаджае быць разам.

«Як можна аддаць дзіця чалавеку, схільнаму да прыступаў істэрыі?»

Ірына і Мікалай Асманавы развяліся ў лістападзе, пасля чаго жанчына падала пазоў аб вызначэнні месца жыхарства дзяцей. Па факце з сакавіка Маргарыта жыве ў Польшчы, старэйшы сын застаўся з мамай. Усім гэтым судовым пасяджэнням папярэднічалі заявы главы сям'і ў розныя органы, ён прад’яўляў прэтэнзіі да сваёй жонкі.

Сёння Ірына не гатовая размаўляць з журналістамі, прызнаецца: ёй вельмі цяжка. Самае важнае — каб дзеці жылі з ёй. 4-гадовую дачку ў апошні раз бачыла ў сакавіку. У Людмілы Комар да ўжо былой жонцы Мікалая таксама шмат пытанняў, як і ў самога Мікалая. Нібыта Маргарыта баіцца маму, пастаянна паўтарае, што тая яе «лупіла», і пастаянна ўзгадвае гісторыю, калі Ірына даслала з ёй малую ў Польшчу, даўшы толькі ваду ў дарогу і «ніякага печыва».

— Яшчэ да разводу Мікалай неаднаразова клікаў жыць Ірыну з ім у Польшчы. А потым яна стала знікаць, пачаліся істэрыкі. Як можна аддаць дзіця чалавеку, схільнаму да прыступаў істэрыі? — абураецца Людміла. — Ведаеце, я гэтую сітуацыю бачу з самага пачатку і дазволю сабе выказаць меркаванне: тата робіць усё, каб дзіця паправілася, і вельмі сумуе па сыну, а ў адказ атрымлівае нейкае незразумелае і адмоўнае стаўленне.

Фото: Дарья Бурякина, TUT.BY
Мікалай звярнуўся ў польскі суд з просьбай пакінуць дзяцей яму. Фота: Дар’я Буракіна, TUT.BY

На суды ў Гродне бацька не прыязджае. У Людмілы Комар гэтаму сваё тлумачэнне: ён не можа пакінуць дачку. Мужчына хацеў, каб яго апыталі па скайпе, беларускі суд адмовіў. Аналагічны пазоў (аб вызначэнні месца жыхарства дзіцяці) 13 лістапада быў пададзены ў суд Гданьска.

— Тут не глядзяць на эмоцыі бацькоў, тут глядзяць на інтарэсы дзяцей, — адзначае Людміла ў размове з TUT.BY.

У пазове гаворыцца: вяртанне Маргарыты ў Беларусь немагчыма, яе жыццё тут у небяспецы, Ірына не клапоціцца пра дачку, аднак атрымлівае пенсію па інваліднасці на дзіця. Таксама Мікалай просіць польскі суд пакінуць з ім старэйшага сына, ён хоча выхоўваць дзяцей сам.

«Я паляк з боку мамы і хачу, каб мае дзеці былі выхаваны з павагай да радзімы (Польшчы. — Заўвага. TUT.BY)», — гаворыцца ў пазове Мікалая Османова.

«134 тысячы даляраў будуць адданыя, ад указання тэрмінаў устрымаюся, не хачу нічога абяцаць»

Людміла Комар запэўнівае: у Польшчы Мікалай, нават не працуючы, можа забяспечыць дзяцей. Ён атрымлівае дапамогу па беспрацоўі, выплаты на дзіця, і набягае прыстойная сума — каля 800 даляраў. Мужчыне давялося прадаць старую машыну, каб пачаць новае жыццё, а ўсё лячэнне Маргарыты ён нібыта цяпер аплачвае самастойна.

Пры гэтым ніякай справаздачнасці пра грошы Мікалай і Людміла не выкладаюць у суполку ў сацсетцы, прысвечаную Маргарыце. Апошні раз запіс пра здароўе дзяўчынкі з’яўляўся ў ліпені: дзяўчынка ідзе на папраўку і ўвесну ўжо можа пайсці ў дзіцячы сад як звычайнае дзіця.

— З ходу не скажу, колькі выдаткавана грошай ад збору, прыкладна 7 тысяч даляраў, каля 100 тысяч аддадзена іншым дзецям. Астатнія сродкі (134 тысячы даляраў) будуць аддадзены, але ад ўказання канкрэтных тэрмінаў ўстрымаюся, не хачу нічога абяцаць, — сыходзіць ад прамога адказу Людміла.

— Некаторыя лічуць, што вы на гэтыя грошы жывеце ў Польшчы.

— Знаходзячыся за межамі Беларусі, мы не маем доступу да дабрачыннага рахунку, ім немагчыма тут распараджацца. Мы хацелі пералічыць частку грошай на лячэнне іншага дзіцяці, але яго бацька пачаў збіраць на нас кампрамат. Вядома, дзіцяці шкада, але грошай мы не далі. Для другіх бацькоў была ўмова: яны павінны прыехаць у Польшчу, напісаць натарыяльна завераную даверанасць на пералік сродкаў. Яны не прыехалі.

Фото: Дарья Бурякина, TUT.BY
Фота: Дар’я Буракіна, TUT.BY

Працэдура пераводу грошай з аднаго дабрачыннага рахунку на іншы на самай справе выглядае інакш. Уладальнік рахунка прыязджае ў банк і пералічвае сродкі без усякай натарыяльнай даверанасці. Але гэты варыянт таксама не падыходзіць Людміле і Мікалаю. Бацька не можа вырвацца на два дні ў Беларусь, пакінуўшы дзяўчынку ў Польшчы, гэтая паездка абыдзецца ў 100 даляраў.

— Вельмі хацелася б зразумець прычыну гэтак прадузятага стаўлення да вяртання сродкаў. Людзі з’язджаюць запар і побач, збор зачынілі і з’ехалі. Чаму ў аднаго дзіцяці нявыкарыстаныя грошы ляжаць у чаканні магчымай неабходнасці, а другі павінен вярнуць адразу пасля ўваходу ў рэмісію? — кажа Людміла.

Тыя, хто дапамагаў Маргарыце Асманавай, амаль год просяць распачаць крымінальную справу па артыкуле «Махлярства», міліцыя ім двойчы адмаўляла. Цяпер гэтае рашэнне валанцёры абскардзяць у пракуратуры.

«Прапанавалі перавесці грошы іншым дзецям і перасталі адказваць»

У брэсцкім дабрачынным фондзе «Сэрца анёла» гісторыю маленькай Маргарыты ведаюць не па чутках: фонд дапамог сабраць істотную суму на лячэнне дзяўчынкі. Тут успамінаюць: тады, паўтара гады таму, паўкраіны кінулася ратаваць Маргарыту. І зараз дапамога патрэбна іншым дзецям, але Асманавы не спяшаюцца пералічваць грошы тым, хто ў іх мае патрэбу. З такой сітуацыяй фонд «Сэрца анёла» сутыкнуўся ўпершыню.

— У верасні Людміла выйшла са мной на сувязь, сказала, што засталіся грошы і яны хочуць іх ахвяраваць, прасілі каго-небудзь парэкамендаваць. Я напісаў пра Жэню Снісара: у хлопчыка лейкоз, ішоў актыўны збор 280 тысяч еўра. Чамусьці яму дапамагаць не захацелі, але ёсць жа яшчэ іншыя дзеці. Адправіў па вайберу спіс з 5−6 чалавек, і на гэтым размова скончылася. Яны змоўклі, поўная цішыня, — распавядае TUT.BY Дзяніс Зарэцкі, дырэктар дабрачыннага фонду дапамогі дзецям «Сэрца анёла». — Яшчэ раз напісаў, спытаў: «Дык вы збіраецеся нешта рабіць? Мне можна абнадзеіць бацькоў?»". На сувязь больш ніхто не выйшаў.

— Якая наогул працэдура пералічэння грошай з аднаго дабрачыннага рахунку на іншы?

— Кошт адкрываецца ў банку, і ён не нясе адказнасці за тое, як выдаткоўваюцца грошы. Калі частка сродкаў больш не патрэбна, сям’я мае поўнае права перадаць іх іншаму хвораму дзіцяці. Для гэтага трэба прыйсці ў банк, напісаць заяву, і банк пералічвае грошы на іншы разліковы рахунак. Няма ніякіх складанасцяў.

— Людміла Комар кажа: яны не першыя, хто «прытрымлівае грошы на ўсялякі выпадак», але толькі да іх ёсць пытанні.

— Справа ў тым, што астатнія знаходзяцца на стадыі лячэння, у тых сітуацыях яшчэ незразумела, што будзе з дзіцем, і сумы трымаюцца на выпадак, калі яны спатрэбяцца. А тут дзіця парпавілася, Людміла сама мне казала: «Дзякуй Богу, з Маргарытай ўсё добра». Усё залежыць ад медыцынскага заключэння. У тых выпадках сума збору прыпыняецца, але ў сітуацыі з Маргарытай «збор быў зачынены».

— Пасля гэтай гісторыі людзі таксама ахвотна ахвяруюць грошы на дабрачыннасць?

— Вядома, давер да фондаў пачынае губляцца. Людзі думаюць: фонд дапамагаў гэтаму дзіцяці, раптам ён так грошы адмывае? Але мы ж па законе чыстыя: была падстава для збору грошай, мы правялі мерапрыемства, а ўжо што пачалося потым — вельмі непрыемна.

«З-за гісторыі з Асманавымі с Османовыми спачатку людзі адвярнуліся ад фонду»

Гродзенскі дабрачынны фонд «Пара» таксама дапамагаў Маргарыце Асманавай, дзяўчынка знаходзілася пад яго апекай. Тут сочаць за яе лёсам, ведаюць, што яна зараз разам з бацькам і Людмілай жыве ў Польшчы. Як распавядае дырэктар фонду Ганна Ждановіч, яны спрабавалі выйсці з імі на сувязь, але беспаспяхова. Да пары застаюцца пытанні: частка грошай была знятая з парушэннем ўнутраных правілаў фонду.

Фото: Reuters
Фота носіць ілюстратыўны характар. Фота: Reuters

— Апошні раз размаўлялі год таму, Людміла і Мікалай абяцалі, што грошы, якія былі сабраныя праз цэнтр «Пара», яны вернуць. У нас ёсць куды іх патраціць. Да гэтага часу гэта не было зроблена, — распавядае TUT.BY Ганна Ждановіч, дырэктар дабрачыннага цэнтра «Пара». — Кажуць, да іх звярталіся бацькі тых дзяцей, якім тэрмінова трэба ехаць на лячэнне за мяжу, але грошай Мікалай і Людміла нікому не пералічылі. Яны кажуць «так», не адмаўляюцца. Высновы трэба рабіць толькі на падставе учынкаў, таму што яны кажуць шмат розных і правільных слоў, а ў гэтых словах не стаяць дзеянні, на жаль.

У фондзе тлумачаць: людзі добраахвотна пералічвалі грошы на лячэнне дзяўчынкі, няма механізму вяртання грошай. Нельга сям’ю прымусіць, спасылаючыся на нейкі дакумент, пералічыць астатнюю суму на іншыя дабрачынныя рахункі. Можна разлічваць толькі на іх прыстойнасць.

— Калі мы маем зносіны з тымі, хто ведае гэтую пару (Мікалая і Людмілу), усе маюць адно меркаванне: яны з’ехалі ў Польшчу на сталае месца жыхарства з добрым запасам грошай, сабраным з нагоды няшчасця, — працягвае распавядаць Ганна Ждановіч. — З-за гісторыі з Асманавымі мы прынялі рашэнне са студзеня 2019 года адмаўляць усім у зборы грошай на лячэнне за мяжой. На жаль, у нас няма ніякага механізму кантролю. На людзей гэтая гісторыя вельмі моцна паўплывала: тыя, хто з адкрытым сэрцам дапамагаў дзецям з анкалогіяй, ужо не такія актыўныя. Зразумела, раз наш цэнтр «Пара» звязаны з прозвішчам Асманавых, нас гэта таксама ачарняе. У першы час людзі адвярнуліся, да нас паступалі званкі: «Як жа так? Мы ж верылі вам». Прыйшлося апраўдвацца, тлумачыць.