38-гадовы былы апаратчык цэху «Цыклагексанон-2» «Гродна Азот» Вадзім Венскі — адзін з тых супрацоўнікаў заводу, які сышоў у канцы кастрычніка ў стачку і праз некалькі дзён быў звольнены па артыкуле. Быццам бы радавацца няма чаму — рашэнне ідэйнае, цьмяная будучыня — але тут Вадзіма нечакана накрыла хваляй салідарнасьці. Справа ў тым, што ён ужо некалькі гадоў робіць драўляныя цацкі — і беларусы, каб падтрымаць працоўнага, за зусім кароткі перыяд часу літаральна сталі ў чаргу па яго вырабы: усё распісана да лета-2021! Звольнены апаратчык такой славы не чакаў і ўпэўнены, што цяпер прапасці ў яго ўжо «няма ніякіх шанцаў». Ён расказаў TUT.BY пра тое, чаму сышоў у стачку і што з усяго гэтага выйшла.

26 кастрычніка ў Беларусі абвясцілі ўсеагульную забастоўку, да якой па выніку далучыліся некаторыя рабочыя розных прадпрыемстваў, у тым ліку і супрацоўнікі «Гродна Азоту». Тады, у той панядзелак, побач з прахадной прадпрыемства сабралася каля 100 чалавек: частка рабочых не здавалі змену, частка адмаўляліся прымаць.

Патрабаванні былі такія ж, як і ў жніўні гэтага года: правядзенне сумленных выбараў і спыненне гвалту.

Але людзей каля завода ўжо чакалі сілавікі — у той дзень было затрымана 32 чалавекі.

«Да апошняга спадзяваўся, што мяне не зменяць»

— Вядома, я ведаў аб стачцы, — кажа Вадзім. — Працаваў з нядзелі на панядзелак. Тады, ноччу, было адчуванне чакання, што вось-вось нешта адбудзецца. Я да апошняга спадзяваўся, што мяне не зменяць, чакаў, што ніхто не прыйдзе. Але раніцай мяне змянілі. Усё гэта адбывалася пад размовы, што вось, маўляў, там на прахадной людзі сабраліся, некаму заблакавалі пропуск. Да таго часу я ўжо прыняў рашэнне, што на завод не вярнуся. Так супала, што ў тыя дні прыйшлі навіны аб Гродзенскім дзіцячым хоспісе — што да іх прыйшлі, дырэктара затрымалі, нешта капаюць, якія сталі для мяне апошняй кропляй. І я напісаў заяву на стачку. Пасля змены сабраў нейкія рэчы, пакінуў нешта ў шафцы: маўляў, вярнуся яшчэ. І пайшоў. Убачыў побач з прахадной хлопчыкаў і дзяўчынак з нашага і іншых цэхаў. Усе стаяць у чаканні чаго-то. У адным з чатаў была інфармацыя, што, калі нашыя патрабаваньні не выканаюць, то ў цэхах штосьці будуць рабіць. У выніку да нас выходзіў гендырэктар і спрабаваў нешта казаць. У той момант усе, што стаялі павярнуліся да яго спіной. Мы размаўлялі ў жніўні з кіраўніцтвам — і нічога, як мы бачым, не змянілася. У жніўні мы верылі, што адміністрацыя і мы — гэта адзін завод, а аказалася, што мы і яны — гэта два розныя светы. Мы шчыра спадзяваліся на дыялог, на дапамогу. Класічная формула «ты менеджар, я рабочы — разам мы сіла» не спрацавала. Аказалася, нас падманулі. Стала канчаткова зразумела, што з гэтымі людзьмі не аб чым размаўляць — вось і 26 кастрычніка размовы не атрымалася.

Раніцай 26 кастрычніка, ідучы да прахадной, Вадзім бачыў за тэрыторыяй завода тентованную ваенную машыну.

— Вырашыў, што выходзіць менавіта ў гэты момант на вуліцу я не буду: не хацелася падсілкоўваць бюджэт сваім штрафам. Таму застаўся каля прахадной на тэрыторыі завода. Там я прастаяў з астатнімі амаль да паўдня, нічога не адбывалася — і я паехаў дадому. Увечары паднялася тэмпература, я сышоў на бальнічны: патэлефанаваў на працу, сказаў, што не выйду. У аўторак мне адкрылі бальнічны, а ў сераду патэлефанавалі з працы і сказалі, што ў іх ёсць спіс, што я звольнены. Спыталі, ці праўда я на бальнічным. Увечары патэлефанаваў сусед: «Правер баланс карткі». Гляджу, а мяне разлічылі. У чацвер прыйшоў заказны ліст — забярыце працоўную. У пятніцу я яе і забраў. Усё адбылося без лішні рухаў, ніякіх узгадненняў, як гэта павінна быць, з прафсаюзам не было.

— Ну ты ж разумеў ўсе рызыкі, сыходзячы ў стачку? Меркаваў, што звольняць?

— Вядома, я разумеў. Сам крок трэба было рабіць у любым выпадку. Але як усё гэта будзе выглядаць — да канца было незразумела. За 18 гадоў маёй працы на заводзе ніхто да нас у стачку не сыходзіў, у нас няма такога вопыту і расказаць таксама не было каму. Ніхто не казаў: «Няма ўжо тых людзей, якія табе раскажуць, як у той стачцы было», — смяецца Вадзім — і ўжо сур'ёзна працягвае распавядаць: — Звольняць ці не звольняць, я не ведаў. Але дакладна разумеў, што не хачу вяртацца на завод.

— Звольнілі па артыкуле?

— Та-а-ак, у мяне круты палітычная артыкул. Нешта там «удзельнічаў у мітынгах на тэрыторыі прадпрыемства». Веру, настане час, калі мяне з гэтай артыкулам будуць браць на працу проста для статусу: так, хлопцы, гэта ў нас працуе такі чувак, — зноў смяецца Вадзім.

— Гэта значыць зусім не шкадуеш, што ўсё так атрымалася?

— Абсалютна не шкадую. У жніўні былі спробы арганізаваць страйкам. Спрабавалі зрабіць усё максімальна прыгожа, як напісана ў падручніках гісторыі, у якіх абмалявана, як выглядае перамога. Гэта значыць, ты нешта робіш — і вось ты перамог. Але тут сюрпрыз. Па факце аказваецца, што перамога можа выглядаць зусім не так, як ты сабе яе ўяўляеш. А, магчыма, ты ўжо перамог, але пра гэта яшчэ не здагадваешся. Гэта таксама вельмі важна разумець. Да мяне такое разуменне прыйшло яшчэ ў жніўні, потым усё здавалася шэрым, а цяпер дакладнае разуменне: ну, усё, цягнік сышоў, проста апошні вагон не паспелі прычапіць, і вы там усё яшчэ спрабуеце што-то рабіць — але зусім хутка ўсё будзе па-іншаму.

«Сёння ў мяне 600 падпісчыкаў, а праз 3 дні — ужо 10 тысяч»

Вадзім захапляецца вырабам драўляных машынак. Кажа, што пасля таго, як стала вядома аб яго звальненні, на старонку ў Instagram, гдэ ён выстаўляе свае вырабы, стала заходзіць вельмі шмат людзей.

— Сёння ў мяне 600 падпісчыкаў, а праз 3 дні — ужо 10 тысяч, — кажа Вадзім. Ён распавядае, што да захаплення дрэвам яго прывёў брат. — Ніколі не думаў, што буду займацца ўсім гэтым. А ён аднойчы прыйшоў і кажа: глядзі, што можна рабіць. Распавядаў нейкія пазітыўныя гісторыі: вось, мужык працаваў настаўнікам — а цяпер у яго фабрыка, а вось яшчэ адзін, у якога вырабы разыходзяцца па ўсім свеце. Першапачаткова для мяне гэта быў спосаб «падтрымаць штаны». Жонка не працуе з 2018 года: спачатку цяжарнасць, потым дзіця. Брат мне казаў: кідай усё, купляй станок і пачынай нешта рабіць.

Чытаць цалкам