Адзінае незалежнае грамадска-палітычнае і найстарэйшае ў Слоніме выданне «Газета Слонімская» цяпер у друк не выходзіць. Пасля таго як у пачатку лістапада ў рэдакцыі і дома ў выдаўца і галоўнага рэдактара Ганны Валадашчук прайшлі ператрусы, выхад газеты вырашылі часова прыпыніць. А сама Ганна з’ехала за мяжу, турбуючыся за сваю бяспеку. TUT.BY пагаварыў з Ганнай Валадашчук пра цяжкасці выдання незалежнай газеты ў невялікім горадзе і пра праблемы з распаўсюдам незалежнай прэсы ў рэгіёне.

«Газета Слонімская» пачала выходзіць яшчэ ў 1938 годзе. Першым рэдактарам таго выданні былі беларускі паэт і празаік Сяргей Новік-Пяюн і яго жонка Людміла. Тады газета выходзіла на польскай мове. Праўда, паспелі надрукаваць толькі 4 нумары. Пасля гэтага Сяргей Новік быў арыштаваны польскімі ўладамі і адпраўлены ў турму ў Баранавічы. Быў вызвалены Чырвонай арміяй у верасні 1939 года, але да выдання гарадской газеты не вярнуўся, працягнуўшы працаваць у сістэме народнай адукацыі Слонімшчыны, стаў дырэктарам Слонімскага раённага краязнаўчага музея. У час вайны за сувязь з партызанамі быў арыштаваны немцамі. Цудам пазбег расстрэлу. У 1944 годзе быў арыштаваны ўжо супрацоўнікамі НКГБ, быў асуджаны за «здраду радзіме» на 10 гадоў пазбаўлення волі і адпраўлены на Калыму. Адкуль потым вярнуўся ў Слонім.

У 1997 г. незалежнае выданьне «Газета Слонімская» адрадзілі, і амаль 24 гады яно заставалася на плаву.

Заснавальнікам і галоўным рэдактарам адроджанай газеты стаў Віктар Валадашчук, які памёр пасля працяглай хваробы 26 чэрвеня 2019 года.

Пасля яго смерці галоўным рэдактарам стала яго ўдава — Ганна Валадашчук.

Першы нумар абноўленай «Газеты Слонімскай» выйшаў 24 красавіка 1997 года. Тады наклад быў тры тысячы асобнікаў, потым вырас да 12,5 тысячы. У рэдакцыі працавала некалькі чалавек — журналісты, рэкламны аддзел, вярстальшчыкі, карэктар і бухгалтар.

 — Увогуле, такая маленькая, але ганарлівая рэдакцыя, — кажа Ганна.

Выданне распаўсюджвалася на тэрыторыі не толькі Слоніма і раёна. Газета «даязджае» да сваіх чытачоў у Зэльвенскі, Мастоўскі, Ваўкавыскі, Наваградзкі і іншыя раёны.

Фото: mediakritika.by
Так распаўсюджвалі газету, калі ў кіёсках прадаваць было нельга. 2014 год. Фота: mediakritika.by

Сур’ёзныя праблемы ў газеты пачаліся ў 2006 годзе, калі яе выключылі з падпісных каталогаў «Белпошты» і перасталі распаўсюджваць праз кіёскі «Белсаюздрук». Тыраж знізіўся ў два разы. Тады ж рэдакцыі не працягнулі дамову арэнды. Знайсці памяшканне ў маленькім Слоніме было складана. Але неяк «выплылі».

Памяшканне знайшлі, арганізавалі бабуль-распаўсюджвальнікаў, да якіх мясцовыя жыхары, кажуць, выстройваліся ў чаргу з самай раніцы па новы нумар.

Жанчын з каляскамі, загружанымі асобнікамі газеты па серадах (а менавіта ў гэты дзень выходзіла газета), можна было сустрэць на цэнтральных вуліцах горада, на рынку і плошчах. Падпісчыкам з рэгіёну газету адпраўлялі бандэролямі, развозілі на машынах, перадавалі «папуткамі». Зноў «выплылі».

У 2008 годзе слонімскае выданне было прызнана лаўрэатам міжнароднай прэміі фонду газеты Die Zeit — «Маладая прэса Усходняй Еўропы». Газета таксама ўзнагароджана граматай Беларускай асацыяцыі журналістаў «За адданасць прафесіі».

У 2017 годзе газету вярнулі ў кіёскі «Саюздруку», а таксама была адноўлена падпіска на пошце.

У 2020 годзе ўпершыню за гісторыю сучаснай «Газеты Слонімскай» яе выпуск быў спынены.

Гісторыя адзінай незалежнай газеты Гродзеншчыны, якая выходзіла 24 гады, а цяпер усё складана
Ганна Валадашчук

Ганна Валадашчук успамінае, што ўсё пачалося 6 лістапада, калі ёй прынеслі позву ў міліцыю.

 — Яна была на 9 лістапада. Ну што ж, трэба, так пакажуся. Пайшла я туды з адвакатам, так як наогул была ўпершыню ў аддзяленні міліцыі і хацела высветліць, што ж я такога нарабіла. Меркавала, што гэта можа быць за 25 кастрычніка, калі ў цэнтры Слоніма сабраліся людзі на акцыю пратэсту. Тады яны паспрабавалі выклікаць на дыялог ўладу горада, але калі да іх ніхто не выйшаў, яны адправіліся ў парк, каб проста пагутарыць. Там актывісты прынялі рэзалюцыю. Увесь гэты час супрацоўнікі міліцыі, вядома, здымалі на камеру, што адбываецца і фатаграфавалі прысутных. Я падумала, раз раней ужо выклікалі актывістаў, то тут і да мяне проста дайшла чарга, — кажа Ганна.

Фото: mediakritika.by
Фота: mediakritika.by

За той пікет, дарэчы, у Слоніме судзілі мясцовых жыхароў. Так, за збор у парку каля помніка Льву Сапегу 3 снежня былі аштрафаваныя мясцовыя жыхары Уладзімір Літвін (1080 руб) і Вольга Кучынская (810 рублёў). Да гэтага, як кажуць мясцовыя жыхары, за той пікет было асуджана некалькі дзесяткаў чалавек са Слоніма і раёна.

Што тычыцца Ганны, то ў аддзяленні міліцыі ёй распавялі, што распачата крымінальная справа па двух артыкулах — 188 «Паклёп» і 369 «Абраза прадстаўніка ўлады». Нібыта хтосьці размясціў у адным з Telegram-каналаў абразлівы каментар на адрас аднаго з членаў выбарчай камісіі.

 — І вось мне сказалі, што па дадзеных справах я праходжу ў якасці сведкі. Але супрацоўнік міліцыі адразу ж заўважыў, што, маўляў, ад сведкі да падазраванага — паўкроку. На што адвакат сказаў: «Усё ж крок». Там нам сказалі, што трэба правесці ператрус. На яго спачатку не было пастановы, яго нам там, у аддзяленні міліцыі, так і не прад’явілі, сказаўшы, што спачатку правядуць ператрус, а потым выдадуць пастанову, — распавядае Ганна.

У выніку і ў яе кватэры, і ў рэдакцыі прайшлі ператрусы. Была канфіскавана ўся тэхніка і ў рэдакцыі, і дома.

 — Выпускаць газету ў такіх умовах апынулася немагчыма. Але галоўнае, што да той абразы я ўвогуле не маю ніякага дачынення. Я нават не ведаю, што там і хто пісаў. Пасля ператрусаў супрацоўнікі рэдакцыі былі, вядома, шакаваныя тым, што адбылося. Па-першае, для нас усіх гэта стала нечаканасцю, а па-другое, супрацоўнікі міліцыі сарвалі выхад чарговага нумару «Газеты Слонімскай» і рэкламнай газеты «Отдушина». Мы парушылі дагаворныя абавязацельствы перад чытачамі і рэкламадаўцамі. Карыстаючыся выпадкам, хачу прынесці прабачэнні ўсім за гэтую сітуацыю. Мы верым, што ўсё хутка скончыцца і мы зноў будзем працаваць. Але пакуль прыйшлося ўсё прыпыніць. Таксама мы не змаглі своечасова выплаціць зарабатную плату сваім працаўнікам. Хоць мы прасілі супрацоўнікаў міліцыі, якія праводзілі ператрус, пакінуць хаця б сістэмныя блокі ад кампутараў у бухгалтэрыі, бо на наступны дзень, 10 лістапада, мы абавязаны былі выплаціць заробак. Але нашы просьбы міліцыянты праігнаравалі. Праца рэдакцыі была цалкам паралізаваная. Вось так, у адно імгненне, была прыпыненая дзейнасць рэдакцыі «Газеты Слонімскай», якая функцыянавала амаль 24 гады.

Фото: gs.by
Фота: gs.by

Ганна лічыць каментар у адным з Telegram-каналаў толькі падставай для прыпынення дзейнасці незалежнай газеты.

 — Нашы журналісты і я з сынам Яўгенам стала прысутнічалі практычна на ўсіх мірных акцыях, якія праходзілі ў Слоніме. Мы павінны былі данесці да нашых чытачоў праўдзівую і аб’ектыўную інфармацыю. Мы хадзілі на многія судовыя разгляды па адміністрацыйных справах па артыкуле КаАП 23.34. Мой сын Яўген таксама, дарэчы, па ёй быў асуджаны, нягледзячы на ​​тое, што выконваў свой прафесійны абавязак і знаходзіўся на плошчы ў якасці журналіста. Забралі яго, калі ён вяртаўся ў рэдакцыю з адной з мірных акцый, якія праходзілі ў Слоніме. Пры гэтым забіралі людзі ў цывільным, яму не прадставіліся. Даставілі ў міліцыю, склалі пратакол, потым суд. Увогуле, звычайная гісторыя для нашага часу.

Пасля ператрусаў, баючыся крымінальнага пераследу, Ганна з сынам вырашылі з’ехаць з краіны.

 — Прымаць гэтае рашэнне было складана. У Беларусі давялося пакінуць усё, з’язджалі мы ў невядомасць. Але іншага выйсця тады мы не бачылі. Заставацца ў краіне, дзе табе «паўкроку» да крымінальнай справы і табе прама пра гэта кажуць, было небяспечна. Разумееце, «Газета Слонімская» была справай усяго нашага жыцця. Гэта не проста нейкія высакамоўныя словы, гэта так ёсць. Уся сям’я працавала на тое, каб газета выходзіла і даходзіла своечасова да чытачоў. Нам было важна данесці да людзей аб’ектыўную інфармацыю. Але аказалася, што ўсё гэта можна разваліць за адзін дзень, проста забраўшы усю нашу тэхніку.

Зараз супрацоўнікі газеты ў пошуках новай працы, памяшканні рэдакцыі пустуюць і зачыненыя. Аднак і галоўны рэдактар, і журналісты кажуць, што цяпер будуць спрабаваць развіваць сайт выдання.